Gốm sứ Bát Tràng trang trí theo lối phong thủy
Trong nhà người Việt, gốm sứ hiếm khi chỉ là đồ trang trí. Mỗi món thường mang một mô típ, và mô típ ấy có nghĩa mà người trong nhà đọc được.
Gốm sứ Bát Tràng dùng trang trí theo lối phong thủy chủ yếu là chuyện chọn mô típ và chọn chỗ đặt. Mô típ thì có nghĩa truyền lại trong mỹ thuật Việt. Chỗ đặt thì theo nguyên tắc của bố cục: cần nền, cần khoảng trống, cần tương phản màu.
Mô típ và nghĩa của nó
Nghĩa gắn vào mô típ đến từ hai đường: từ đặc tính của vật được vẽ, và từ âm của tên gọi trong chữ Hán.
Mô típ | Nghĩa và lý do | Hay đặt ở |
|---|---|---|
Sen | Mọc từ bùn mà không vấy bùn, chỉ sự thanh sạch | Phòng thờ, phòng đọc, chỗ cần yên |
Tùng cúc trúc mai | Bốn mùa, chỉ sự bền và khí tiết | Phòng khách, phòng làm việc |
Tứ linh | Long lân quy phượng, bộ trang trọng nhất | Từ đường, phòng khách nhà lớn |
Cá | Âm Hán Việt là ngư, gần chữ dư, chỉ sự dư dả | Bàn ăn, bộ bát đĩa |
Ngựa | Đi xa và trở về, gắn với việc hoàn tất | Phòng làm việc, cửa hàng |
Hạc và rùa | Sống lâu, cao và vững | Ban thờ, phòng thờ |
Cách đọc mô típ được nói kỹ hơn ở bài ý nghĩa hoa văn truyền thống trên đồ gốm.
Điều nên giữ khi chọn: mô típ phải hợp với mạch của căn phòng. Một bình tứ linh trong phòng ngủ thì lệch, cũng như một bộ bát đĩa vẽ ngựa phi thì kỳ.
Chỗ đặt: ba điều quyết định
Phần này không phụ thuộc vào mô típ và cũng không phụ thuộc vào mệnh. Nó là nguyên tắc của bố cục và kiểm được bằng mắt.
Cần nền. Món gốm phải có mảng tường hoặc mảng đồ phía sau làm nền. Đặt giữa một không gian không có gì phía sau thì nó lơ lửng.
Cần tương phản. Món sáng cần nền sẫm và ngược lại. Bình trắng trước tường trắng là lỗi phổ biến nhất.
Cần khoảng trống. Món đặt giữa một kệ đầy đồ thì không ai nhìn thấy. Một món đứng riêng luôn mạnh hơn ba món chen nhau.
Về số lượng, quy tắc dễ nhớ: một món đứng riêng, hoặc ba món lệch chiều cao. Hai món bằng nhau thì nhìn cứng, trừ khi chúng cố ý đối xứng hai bên một trục như cửa hoặc ban thờ.
Theo từng phòng
Phòng khách. Một món lớn ở góc hoặc cạnh tủ, hoặc một đôi lộc bình hai bên cửa. Đây là phòng chịu được mô típ dày nhất
Bàn ăn. Bộ bát đĩa cùng hoa văn, thêm một lọ nhỏ ở giữa. Tránh món cao che tầm nhìn giữa hai người ngồi đối diện
Phòng làm việc. Món nhỏ để bàn: lọ cắm một cành, khay để bút, chén trà có nắp
Phòng thờ. Bộ đồ thờ đồng bộ, lộc bình dưới sàn nếu đủ chỗ. Không thêm món trang trí lạ mạch
Phòng ngủ. Ít món, mô típ tĩnh. Tránh hình động như ngựa phi hoặc rồng cuộn
Ánh sáng làm đổi cả món đồ
Đây là phần ít được nói nhưng ảnh hưởng nhiều nhất tới việc món đồ nhìn đẹp hay không.
Men rạn và hoa văn khắc nổi chỉ hiện rõ chiều sâu khi có ánh sáng chiếu chếch. Đèn trần chiếu thẳng xuống làm chúng phẳng đi.
Men lam trầm xuống dưới đèn vàng ấm và nổi lên dưới ánh sáng ban ngày. Men trắng thì ngược lại, dưới đèn vàng nó ấm hơn còn dưới ánh sáng lạnh thì trơ.
Cách kiểm nhanh khi mua: đưa món đồ ra gần cửa sổ và vào chỗ đèn, xem nó đổi thế nào. Phòng nhà bạn thuộc kiểu nào thì chọn theo kiểu đó.
Chỗ nên dừng lại
Không có ghi chép hay nghiên cứu nào cho thấy một món gốm đặt ở một góc cụ thể kéo theo kết quả gì cho gia đình. Cương Duyên không tư vấn phong thủy theo mệnh và không hứa điều gì từ một món đồ.
Điều mà mô típ truyền thống thật sự mang lại là một lớp nghĩa để người trong nhà đọc và kể lại. Đó là giá trị có thật, và nó không cần tới lời hứa nào.
Một món gốm đặt đúng chỗ thì khách bước vào nhìn thấy ngay, và nếu hỏi thì chủ nhà có chuyện để kể. Đó là toàn bộ việc của nó.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nhỏ thì nên bày mấy món gốm?
Ít hơn mức bạn nghĩ. Một món ở phòng khách, một bộ ở bàn ăn là đủ. Nhà nhỏ mà nhiều món thì mỗi món đều mất tác dụng.
Có mô típ nào không nên đặt trong nhà ở không?
Không có mô típ nào bị cấm. Nhưng mô típ thuộc mạch thờ tự như hạc rùa thì hợp phòng thờ hơn phòng khách, còn hình động thì ít hợp phòng ngủ.
Đồ gốm để lâu bị xỉn màu thì làm sao?
Men sứ không xỉn, phần lớn là bụi bám. Lau khăn ẩm rồi lau khô là đủ. Nếu men thật sự mờ thì thường do đã dùng chất tẩy mạnh.
Bày gốm có cần theo hướng không?
Nhà nào quen xem hướng thì cứ theo. Nhưng điều quyết định món đồ nhìn ra sao là nền, tương phản và ánh sáng, và ba thứ đó nhìn thấy được ngay.
