Hoa thược dược có thắp hương được không?

Thược dược về nhà theo bó hoa Tết, cắm ở phòng khách vài hôm, rồi gia chủ nhìn sang ban thờ và phân vân. Bông to, màu tươi, dáng lại giống hoa trang trí hơn hoa cúng.

Thược dược thắp hương được. Loài này không nằm trong nhóm hoa bị kiêng theo tập tục thờ cúng của người Việt. Điều quyết định nằm ở màu và số lượng: đỏ hoặc vàng là hợp nhất, trắng nên dùng dè, và bông to thì cắm ít lại để không lấn mặt ban thờ.

Vì sao thược dược không bị kiêng

Những loài thường được khuyên tránh đặt lên ban thờ gồm hoa ly, phong lan rực rỡ, hoa nhài, cúc vạn thọ, phù dung và dâm bụt. Mỗi loài bị tránh vì một lý do riêng: tên gợi chia ly, mùi quá gắt, hoặc lớp nghĩa gắn với chuyện tình ái.

Thược dược không phạm điều nào trong số đó. Tên gọi không gợi nghĩa xấu, hương rất nhẹ gần như không có, dáng bông tròn đầy và đứng. Vì vậy tập tục hiện nay chấp nhận thược dược trên cả ban thờ gia tiên lẫn ban thờ Phật.

Cần nói thêm là các danh sách hoa kiêng không giống nhau giữa các vùng và các dòng họ. Có nhà kiêng theo lệ riêng mà không có trong danh sách chung nào. Khi còn lấn cấn, hỏi người lớn trong nhà vẫn là cách gọn nhất.

Cắm cho ban thờ khác cắm cho phòng khách

Đây là chỗ nhiều người làm sai mà không biết là sai. Cùng một bó thược dược, hai không gian đòi hai cách cắm ngược nhau.

Ở phòng khách, phối nhiều màu và cắm xen loài khác là cách làm đúng, vì mục đích là tạo điểm nhìn. Trên ban thờ thì ngược lại: một tới hai gam màu, cắm gọn, không có nơ và dây ruy băng, để bình hoa lùi về sau chứ không tranh chỗ với bát hương và mâm bồng.

Nguyên nhân của sự khác nhau này không phải quy tắc thẩm mỹ, mà là thứ tự nhìn. Người bước vào phòng khách nhìn bình hoa trước. Người đứng trước ban thờ nhìn ảnh thờ trước, và mọi thứ khác phải nhường chỗ cho việc đó.

Màu thược dược và cách chọn

Thược dược có dải màu rộng, và mỗi màu mang một lớp nghĩa khác nhau trong cách hiểu dân gian.

• Đỏ gắn với sự kiên trì và tinh thần vượt khó. Đây là màu được chọn nhiều nhất cho ban thờ gia tiên, nhất là dịp Tết.

• Vàng gắn với niềm vui và sự đủ đầy, hợp với không khí rằm và mùng một.

• Tím thể hiện lòng ngưỡng mộ và sự tôn kính, nhiều nhà chọn cho ngày giỗ.

• Trắng mang nghĩa thuần khiết nhưng cắm cả bình trắng trên ban thờ gia tiên dễ gợi không khí tang lễ. Nếu thích màu này, để nó làm màu phụ bên cạnh đỏ hoặc vàng.

Ý nghĩa biểu tượng chung của thược dược là sự bền bỉ và niềm vui giữ được lâu. Đặt vào bối cảnh thờ cúng, đó là lời chúc cho gia đạo chứ không phải lời cầu xin điều gì cụ thể, và cách hiểu này giữ cho bình hoa đúng vai trò của nó.

Số bông và chiều cao bình

Theo quan niệm dân gian, số lẻ là số dương nên hoa cúng thường cắm một, ba, năm, bảy hoặc chín bông. Với thược dược, con số còn phải tính theo kích thước bông.

Ban thờ gia tiên cỡ thường ở căn hộ hợp với ba bông. Ban thờ lớn trong nhà đất hoặc nhà thờ họ dịp Tết thì bảy tới chín bông vẫn gọn. Cắm quá số đó, bình hoa dày lên và mặt ban thờ mất chỗ thở.

Về chiều cao, quy tắc dễ nhớ là đỉnh bông cao nhất vẫn thấp hơn mép dưới của ảnh thờ. Thân thược dược khá mềm và bông nặng nên dễ đổ nghiêng, vì vậy bình cổ thon giữ dáng tốt hơn bình miệng loe. Cách xử lý cho từng kiểu bình nằm ở bài cắm hoa cho bình miệng nhỏ.

Ba chỗ hay làm hỏng một bình hoa cúng

Thược dược không bị kiêng, nhưng vẫn có ba cách để một bình thược dược trở nên lạc chỗ trên ban thờ.

Thứ nhất là phối quá nhiều màu. Bốn năm màu trong một bình cho cảm giác hoa hội chợ. Trên ban thờ, hai màu là đủ và một màu thì càng chắc.

Thứ hai là cắm chung với loài bị kiêng. Bản thân thược dược không sao, nhưng một bình có lẫn hoa ly hay cúc vạn thọ sẽ bị nhìn theo loài gây tranh cãi nhất trong đó. Muốn phối thì chọn cúc vàng, huệ ta, sen hoặc hồng hương nhẹ.

Thứ ba là để bình bẩn. Nước đục, lá úa chìm dưới đáy, bông tàn chưa nhặt, những thứ này nói nhiều hơn cả việc chọn đúng loài hoa. Thay nước mỗi ngày và nhặt bông tàn ngay là phần việc mất chưa tới một phút.

Một bình hoa trên ban thờ được nhìn mỗi ngày, nên nó phản ánh mức chăm sóc của cả tháng chứ không phải của buổi đi chợ hôm mua.

Câu hỏi thường gặp

Thược dược cắm được bao lâu trong bình?

Thường bốn tới bảy ngày nếu thay nước hằng ngày và cắt vát gốc mỗi lần thay. Thân thược dược rỗng nên hút nước nhanh, để cạn nước một buổi là bông rũ ngay.

Dịp giỗ có dùng thược dược được không?

Được. Nhiều nhà chọn màu tím hoặc đỏ sẫm cho ngày giỗ. Nếu trong họ có lệ riêng về màu hoa ngày giỗ thì theo lệ nhà, vì chỗ này khác nhau khá nhiều giữa các vùng.

Ban thờ Thần Tài nhỏ có cắm thược dược được không?

Cắm được nhưng phải cắt cành ngắn và chỉ để một tới ba bông. Bông thược dược to nên bình dễ lấn ra lối đi, mà ban thờ Thần Tài đặt sát đất thì va phải là đổ cả ban.

Có nên dùng thược dược thay cúc vàng quanh năm không?

Thược dược theo mùa, rộ vào cuối đông và đầu xuân, trái mùa thì hoa nhỏ và mau tàn. Cúc vàng có quanh năm và bền hơn, nên nhiều nhà dùng cúc làm nền rồi đổi sang thược dược vào dịp Tết.

Đọc thêm

• Trường hợp của hoa phăng

• Vì sao thiên điểu không hợp ban thờ

• Các loài hoa quen dùng ngày Tết