Xu hướng gốm sứ hiện đại cho không gian sống

Mười năm trước, gốm trong nhà phần lớn nằm ở hai chỗ: ban thờ và tủ kính. Bây giờ nó ra bàn ăn, ra bàn làm việc, ra kệ sách, và thay đổi ấy kéo theo thay đổi về dáng và men.

Gốm sứ hiện đại đi theo bốn hướng rõ: dáng gọn và ít hoa văn hơn, bảng màu trầm gần màu đất, món đồ phải dùng được hằng ngày chứ không chỉ để ngắm, và người mua quan tâm tới cách món đồ được làm ra. Bốn hướng này thay đổi cả cách chọn lẫn cách bày.

Dáng gọn lại, hoa văn thưa đi

Đây là thay đổi nhìn thấy rõ nhất khi so một chiếc bình bán chạy hôm nay với một chiếc của mười năm trước.

Dáng nghiêng về đường nét đơn giản: trụ, bầu thấp, cổ ngắn. Hoa văn không biến mất mà thu về một dải, hoặc chỉ còn ở phần cổ, để phần thân trống.

Lý do không phải vì hoa văn hết thời. Nó đến từ chỗ nhà ở nhỏ hơn và đồ đạc nhiều hơn. Trong một căn hộ đã đầy chi tiết, món đồ nhiều hoa văn không có chỗ để được nhìn.

Hệ quả cho người chọn: món ít hoa văn dễ đặt hơn, nhưng nó đòi hình dáng phải chuẩn. Bình vẽ kín có thể giấu được một đường cong vụng, bình trơn thì không.

Bảng màu đi về phía màu đất

Màu men đang nghiêng về nhóm trầm và ấm: trắng ngà, be, xám tro, nâu đất, xanh rêu.

Nhóm màu này có một ưu điểm thực tế: nó đứng được cạnh gỗ, vải thô, mây tre và bê tông mài, tức là những vật liệu đang phổ biến trong nội thất. Men bóng rực rỡ thì kén chỗ hơn nhiều.

Men mờ cũng được dùng nhiều hơn men bóng, vì bề mặt mờ không phản chiếu đèn và cho cảm giác gần với chất liệu tự nhiên.

Nhưng men lam thì không mất chỗ. Nó vẫn là dòng men được nhận ra ngay là gốm Việt, và đặt trong không gian trung tính thì nó thành điểm nhấn màu duy nhất. Cách phối nằm ở bài phối màu gốm sứ với không gian sống.

Đồ phải dùng được, không chỉ để ngắm

Thay đổi thứ ba nằm ở chỗ món gốm được mua để làm gì.

Bộ bát đĩa gốm dùng hằng ngày thay cho bộ đồ sứ trắng công nghiệp. Tách trà, ấm, khay để bàn làm việc. Lọ nhỏ cắm một cành lá. Đây là những món trước kia ít ai nghĩ là phải đẹp.

Kéo theo đó là những yêu cầu rất cụ thể mà đồ trang trí không cần: chịu được máy rửa bát hay không, cầm có nặng tay không, chồng lên nhau có gọn không, miệng bát có dày quá khi uống không.

Với người mua, đây là hướng đáng tận dụng nhất. Một bộ bát đĩa đẹp được chạm vào mỗi ngày, còn một chiếc bình để tủ kính thì cả tháng mới nhìn một lần.

Người mua quan tâm tới cách làm ra

Hướng thứ tư không nằm ở sản phẩm mà ở người mua.

Câu hỏi hay được đặt ra ở cửa hàng bây giờ không còn là món này bao nhiêu tiền, mà là món này vẽ tay hay in, men gì, ai làm. Đây là thay đổi thật và nó đổi cách bán hàng của cả làng nghề.

Với người mua, cách kiểm tra không khó. Hàng vẽ tay có nét không đều tuyệt đối. Cốt sứ nhìn ở đáy phải trắng mịn. Gõ vào thân nghe tiếng trong là nung đủ. Ba dấu hiệu ấy phân biệt được phần lớn hàng, chi tiết nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.

Ảnh hưởng từ bên ngoài

Ba luồng thẩm mỹ đang để lại dấu vết rõ trên gốm trong nhà người Việt.

Bắc Âu mang tới màu trung tính, đường nét sạch và nguyên tắc ít món nhưng đặt đúng chỗ.

Nhật Bản mang tới bề mặt mộc và sự chấp nhận cái không đều, chẳng hạn men chảy không đối xứng hay vết tay còn lại trên thân.

Indochine đi theo hướng ngược lại, giữ hoa văn và màu ấm nhưng đặt trong bố cục gọn hơn lối bày cũ. Đây là hướng gần với gốm Việt nhất, chi tiết nằm ở bài gốm sứ trong phong cách Indochine.

Cả ba luồng này đều không xóa hoa văn Việt mà đổi cách đặt nó. Một chiếc bình men lam vẽ tay đứng một mình trên nền tường trắng là gốm truyền thống bày theo lối mới, không phải một món đồ khác.

Bày gốm trong nhà bây giờ

• Ít món, mỗi món một chỗ, có khoảng trống quanh nó

• Một chiếc đứng riêng, hoặc ba chiếc lệch chiều cao. Tránh hai chiếc bằng nhau

• Cần nền tương phản. Món màu trầm cần nền sáng và ngược lại

• Món dùng hằng ngày để nơi lấy được, đừng cất trong tủ kính

• Ánh sáng chiếu chếch làm nổi men và phù điêu, tốt hơn đèn chiếu thẳng

Xu hướng đổi theo mùa, nhưng một món gốm chọn đúng dáng và đúng men thì đứng được rất lâu trong nhà, qua nhiều lần đổi nội thất.

Câu hỏi thường gặp

Gốm men mờ có khó giữ sạch hơn men bóng không?

Có phần, vì bề mặt mờ giữ vết nước và dấu tay rõ hơn. Lau bằng khăn ẩm rồi lau khô là đủ, không cần chất tẩy.

Đồ gốm vẽ tay có dùng được trong máy rửa bát không?

Tùy loại men và tùy chỗ đặt hoa văn. Hoa văn vẽ dưới men thì bền hơn hoa văn vẽ trên men. Nên hỏi rõ khi mua nếu định dùng máy.

Gốm truyền thống có hợp nhà tối giản không?

Hợp, nếu đặt riêng một món. Nhà tối giản thiếu điểm nhìn, và một chiếc bình men lam vẽ tay làm được đúng việc đó.

Nên mua một bộ đồng bộ hay mua lẻ từng món?

Với đồ thờ thì nên đồng bộ vì các món đứng cạnh nhau. Với đồ dùng và đồ trang trí thì mua lẻ lại linh hoạt hơn, miễn giữ chung một bảng màu.

Đọc thêm

• Xu hướng trang trí với gốm thủ công

• Kết hợp gốm sứ trong nội thất

• Bình gốm và chỗ đứng trong nhà