Bình gốm và chỗ đứng của nó trong nhà người Việt

Trong nhà người Việt, bình gốm xuất hiện ở hai chỗ có nhiệm vụ khác hẳn nhau: một chiếc đặt trên ban thờ để cắm hoa cúng, một chiếc đứng ở phòng khách để nhìn. Cùng là bình gốm nhưng hai vai trò không lẫn vào nhau.

Bình gốm được chọn theo việc nó phải làm. Bình cắm hoa chọn theo dáng cổ và độ nặng để hoa đứng vững. Bình trang trí chọn theo tỷ lệ với chỗ đặt. Chọn nhầm vai trò thì bình đẹp mấy cũng lệch chỗ.

Ba dáng bình quen thuộc

Dáng bình quyết định nó cắm được loại hoa nào, và đây là điều nên biết trước khi nhìn tới hoa văn.

Với bình cắm hoa, có một quy tắc tỷ lệ dùng được cho mọi dáng: bình chiếm khoảng một phần ba chiều cao tổng thể, hoa chiếm hai phần ba. Lệch khỏi tỷ lệ này thì hoặc bình nuốt mất hoa, hoặc hoa đổ.

Bình trên ban thờ khác bình trong phòng khách

Đây là chỗ phân biệt quan trọng nhất, và nó không nằm ở giá tiền.

Bình cắm hoa ban thờ đi theo bộ với các món còn lại, nên phải cùng dòng men với bát hương, chóe và mâm bồng. Chiều cao phải thấp hơn mép dưới của ảnh thờ. Miệng bình vừa đủ cho ba tới năm cành, không cần rộng.

Bình trang trí phòng khách thì ngược lại: nó được phép nổi lên, được phép là món duy nhất trong tầm nhìn. Cái nó phải khớp là tỷ lệ với chỗ đặt, không phải với các món khác.

Một chiếc bình mua cho ban thờ mà đem ra bày tủ kệ thường trông nhỏ và hiền. Ngược lại, bình trang trí đặt lên ban thờ thì phá mất trật tự của mặt ban.

Men và cách nó đổi theo ánh sáng

Men là thứ quyết định bình nhìn ra sao trong một căn phòng cụ thể, và nó thay đổi nhiều hơn người ta tưởng.

Men lam là xanh coban vẽ trên nền trắng, dòng men lâu đời nhất của Bát Tràng. Dưới đèn vàng ấm thì sắc lam trầm xuống, dưới ánh sáng ban ngày thì nổi hơn.

Men rạn có vân nứt li ti trên bề mặt, mỗi chiếc một kiểu vân. Vân rạn chỉ hiện rõ khi có ánh sáng chiếu chếch, nên bình men rạn nên đặt gần cửa sổ hoặc dưới đèn rọi.

Men trắng ngà nhẹ nhất và dễ phối nhất, hợp nền tường sáng và nội thất gỗ nhạt.

Men nâu trầm và ấm, hợp không gian nhiều gỗ mộc và vải thô.

Cách phối màu bình với phòng nằm ở bài phối màu gốm sứ với không gian sống.

Vẽ tay và in decal

Đây là chỗ phân biệt đáng tiền nhất khi mua, và nó nhìn được bằng mắt thường.

Hàng vẽ tay có nét dày mỏng không đều, và nếu trên bình có nhiều hoa giống nhau thì mỗi bông vẫn hơi khác nhau. Nhìn nghiêng dưới ánh sáng, phần vẽ có độ chìm nổi rất nhẹ so với men nền.

Hàng in decal có nét đều tuyệt đối, các chi tiết lặp lại y hệt, và lớp hình thường khác độ bóng so với men xung quanh. Rà tay lên đôi khi thấy gờ mỏng ở mép hình.

Cả hai loại đều có chỗ dùng, nhưng chênh lệch giá giữa chúng khá lớn nên đáng để nhìn kỹ. Các dấu hiệu khác khi chọn hàng nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.

Đặt bình ở đâu

Một chiếc bình đẹp đặt sai chỗ thì mất một nửa. Vài nguyên tắc dùng được ngay.

• Bình lớn đặt ở góc phòng hoặc cạnh một mảng tường trống, đừng đặt giữa lối đi

• Bình nhỏ đặt trên mặt phẳng cao ngang tầm mắt khi ngồi, tức khoảng bảy mươi tới chín mươi phân

• Cần một nền tương phản. Bình trắng đặt trước tường trắng thì biến mất

• Một chiếc đứng một mình, hoặc ba chiếc lệch chiều cao. Hai chiếc bằng nhau thì nhìn cứng

• Chừa khoảng trống quanh bình. Bình bị kẹp giữa các món khác thì không còn là điểm nhìn

Giữ bình bền

Bình cắm hoa có một vấn đề riêng mà bình trang trí không có: nó chứa nước quanh năm.

Sau mỗi đợt hoa, đổ hết nước, rửa lòng bình bằng nước sạch rồi dốc ngược cho khô hẳn. Nước cũ để lại trong bình sinh cặn và mùi, và lớp cặn đó bám vào lòng men theo thời gian.

Với vết cặn cứng đầu, dùng nước ấm pha giấm hoặc một ít muối hạt, lắc rồi để ngâm. Không dùng vật cứng cạo lòng bình.

Bình trang trí thì chỉ cần lau bụi bằng khăn mềm, và tránh kê ở nơi dễ va chạm. Chi tiết nằm ở bài giữ gốm sứ bền màu.

Một chiếc bình gốm chọn đúng dáng sẽ có mặt trong nhà lâu hơn phần lớn đồ nội thất khác. Nó đáng được chọn kỹ như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Bình gốm có giữ hoa tươi lâu hơn bình thủy tinh không?

Về mặt vật liệu thì không khác nhau đáng kể, vì bình sứ tráng men cũng không thấm nước. Điều thật sự quyết định là thay nước đều và cắt vát gốc mỗi lần thay.

Bình cắm hoa có nên chọn miệng rộng không?

Tùy loại hoa. Miệng rộng cần nhiều cành mới đầy và hoa dễ đổ nghiêng. Nếu hay cắm ít cành thì bình cổ thon dễ dùng hơn nhiều.

Bình gốm đặt ngoài trời được không?

Bình sứ tráng men chịu được mưa nắng, nhưng nước đọng trong lòng bình rồi gặp rét đậm có thể làm nứt. Nếu để ngoài trời thì úp ngược khi không dùng.

Vân rạn trên men có phải lỗi không?

Không. Đó là hiệu ứng cố ý, do men và cốt co khác nhau khi nguội. Vết nứt do va đập thì xuyên qua cả cốt, còn vân rạn chỉ nằm ở lớp men.

Đọc thêm

• Cắm hoa cho bình miệng nhỏ

• Tặng bình gốm có ý nghĩa gì

• Ý nghĩa hoa văn truyền thống trên đồ gốm