Bộ bát đĩa Bữa Thương

Trên phần lớn bộ bát đĩa vẽ hoa văn, món ăn bày lên là che mất hình. Người vẽ và người nấu không cùng nghĩ về một chiếc đĩa.

Bộ bát đĩa Bữa Thương giải chỗ đó bằng bố cục thoáng: hoa văn dồn ra vành và ra mảng trống, lòng đĩa để rộng. Hoạ tiết chính là hình cánh cò trên nền ruộng lúa, lau sậy và mặt nước, vẽ tay bằng men Lam Huế trên nền men kem.

Hình cánh cò

Cò là hình tượng quen thuộc trong ca dao và trong tranh dân gian Việt. Nó gắn với ruộng đồng, với việc lặn lội sớm hôm, và trong nhiều bài ca dao thì gắn với hình ảnh người mẹ.

Điều làm hình này hợp với một bộ đồ ăn nằm ở chỗ nó thuộc về bữa cơm chứ không thuộc về đồ trưng bày. Cò, lúa, nước và trăng là bối cảnh của việc làm ra hạt gạo.

Trên bộ đồ, cò xuất hiện ở nhiều tư thế: cò đứng, cò bay, cò mẹ cùng cò con. Mỗi món trong bộ mang một bố cục khác nhau nên khi bày cả mâm thì không món nào lặp món nào.

Men và kỹ thuật

Bộ này dùng men Lam Huế vẽ tay trên nền men kem, và hai lớp ấy quyết định cách món ăn hiện lên trên đĩa.

Nét lam vẽ tay có chuyển sắc, chỗ đậm chỗ nhạt theo lực tay người vẽ. Đây là điểm phân biệt rõ nhất với hoa văn in, vốn phủ màu đều một mức.

Nền men kem có hạt li ti tự nhiên nên bề mặt không phẳng bóng như men trắng công nghiệp. Nền kem cũng làm thức ăn nhìn ấm hơn, khác với men trắng tinh vốn làm rau và thịt nhìn nhợt.

Sắc lam của Lam Huế thuộc nhóm trầm, nên nó đối lập với sắc vàng nâu của phần lớn món kho và món rán trong bữa cơm Việt. Đó là lý do món ăn nổi lên trên nền đĩa.

Các món trong bộ

Cấu trúc này theo cách ăn chung mâm của người Việt: nhiều đĩa chung, ít đĩa cá nhân. Phần lớn bộ bát đĩa bán theo set được thiết kế theo bữa Âu nên thừa đĩa cá nhân và thiếu đĩa chung, và chuyện này được nói kỹ ở bài chọn bộ bát đĩa cho gia đình.

Ba cỡ tô là chỗ đáng chú ý. Bữa cơm Việt thường có một món canh và một món nước khác, và có đủ tô thì không phải dùng bát ăn cơm để đựng.

Dùng và giữ

• Hoa văn vẽ dưới men nên phẳng lì với mặt men và không mòn khi cọ rửa

• Rửa bằng mặt mềm của miếng rửa hoặc khăn vải, không dùng búi kim loại

• Để nguội rồi mới chồng, và lót khăn giấy giữa các chiếc nếu chồng cao

• Không cho món vừa lấy từ tủ lạnh vào lò ở công suất cao nhất

• Ngâm trước nếu thức ăn bám chặt, thay vì cố cạo

Cách giữ đồ gốm sứ nói chung nằm ở bài giữ đồ gốm sứ bền đẹp.

Hợp với nhà nào

Bộ này thiên về bữa cơm gia đình có nhiều món chung, nên nó hợp nhất với nhà nấu ăn tại nhà thường xuyên.

Về màu bàn ăn, nền men kem và nét lam hợp với bàn gỗ sẫm và bàn mặt đá sáng. Trên bàn màu kem hoặc be thì bộ đồ chìm, và lúc đó nên lót khăn hoặc tấm lót sẫm.

Bộ cũng dùng được cho không gian quán ăn thuần Việt, nhưng cần lưu ý hàng làm tay không chồng khít tuyệt đối và khó đặt bù đúng chiếc cũ. Phần này được nói ở bài trang trí quán cà phê bằng gốm sứ.

Với nhà ít nấu, bộ đủ món như thế này thường thừa. Lúc đó chỉ cần phần bát cơm, một tô và hai đĩa chung.

Câu hỏi thường gặp

Bộ này có dùng được máy rửa bát không?

Hoa văn vẽ dưới men nên chịu được máy rửa bát ở chế độ nhẹ. Rửa tay bằng nước ấm thì đồ giữ được độ bóng lâu hơn.

Vẽ tay thì các chiếc có giống hệt nhau không?

Không. Nét vẽ phụ thuộc lực tay người nên mỗi chiếc lệch nhau chút ít. Đây là đặc điểm của đồ vẽ tay, không phải lỗi.

Vỡ một chiếc thì mua bù được không?

Đặt lại cùng mẫu và cùng dòng men được, nhưng nét vẽ sẽ khác đi chút ít so với chiếc cũ. Nên hỏi trước về việc đặt bù khi mua bộ.

Có mua lẻ từng món không?

Nên hỏi trực tiếp, vì việc này tuỳ từng đợt làm. Nhóm hay cần mua thêm nhất là đĩa chung và đĩa nước chấm.

Đọc thêm

• Đồ sứ Bát Tràng cho bàn ăn

• Sản phẩm gốm độc bản

• Chọn mua gốm sứ thủ công