Bộ đỉnh hạc gốm sứ gồm những món nào

Trên nhiều ban thờ gia tiên có ba món đứng thành một hàng ngang: ở giữa là chiếc đỉnh có nắp, hai bên là đôi hạc đứng trên lưng rùa. Ba món ấy đi thành bộ và ít khi mua lẻ.

Bộ đỉnh hạc, còn gọi là bộ tam sự, gồm một đỉnh hương đặt giữa và một đôi hạc đứng hai bên. Thêm một đôi chân nến hoặc một đôi lọ hoa thì thành bộ ngũ sự. Đây là nhóm vật phẩm tạo nên trục đối xứng của mặt ban thờ.

Bộ tam sự và bộ ngũ sự

Tên gọi đến từ số món trong bộ, và cách phân chia khá rõ ràng.

Có nhà dùng bộ thất sự với bảy món, thêm đôi đài nước hoặc đôi lộc bình nhỏ. Nhưng bộ càng nhiều món thì càng cần mặt ban rộng, nếu không thì chật.

Cần phân biệt đỉnh hương với bát hương. Đỉnh có nắp và dùng để đốt trầm, còn bát hương là nơi cắm nén hương hằng ngày. Hai món này không thay nhau và trên ban thờ đủ bộ thì có cả hai.

Hạc đứng trên lưng rùa

Hình tượng này quen tới mức ít ai hỏi vì sao, nhưng nó ghép hai biểu tượng có tuổi đời rất dài trong mỹ thuật Á Đông.

Hạc gắn với sự trường thọ và với cái cao, cái thanh. Rùa gắn với sự bền, sự vững, và cũng là con vật sống lâu. Đặt hạc lên lưng rùa là ghép hai thứ ấy làm một: cái cao đứng trên cái vững.

Đôi hạc thường quay mặt vào phía trong, hướng về bài vị hoặc ảnh thờ, theo cách hiểu là chầu. Đây là cách bày phổ biến ở nhiều vùng, và cũng là cách giữ cho mặt ban thờ có hướng nhìn thống nhất.

Chọn cỡ cho vừa ban thờ

Đây là chỗ hay sai nhất khi mua, vì đồ nhìn ở cửa hàng bao giờ cũng khác khi về tới nhà.

• Đo chiều ngang mặt ban thờ trước khi đi mua. Cả bộ nên chiếm khoảng một phần ba tới một nửa chiều ngang, không hơn

• Đỉnh hương cao vừa phải, đỉnh nắp không được che mép dưới của ảnh thờ hay bài vị

• Đôi hạc thấp hơn đỉnh, để mặt ban có một đỉnh duy nhất ở giữa

• Chừa khoảng cách giữa các món, thường mười lăm tới hai mươi phân với ban thờ cỡ thường

• Còn phải chừa chỗ cho bát hương, mâm bồng, lọ hoa và chén nước, nên đừng tính riêng bộ tam sự

Về men, chọn cùng một dòng men với các món đang có trên ban thờ. Men rạn có vân nứt tự nhiên, hợp ban thờ gỗ sẫm. Men lam xanh coban hợp không gian sáng và hợp ban thờ Phật. Trộn hai dòng men trên cùng một mặt ban thì nhìn rời rạc.

Cách bày

Bố cục của bộ đỉnh hạc dựa trên đối xứng, nên chỉ cần giữ ba điều là đủ.

Đỉnh đặt đúng giữa, tạo trục. Đôi hạc đặt hai bên, cách đỉnh bằng nhau. Nếu là bộ ngũ sự thì chân nến hoặc lọ hoa đặt ngoài cùng, vẫn giữ đối xứng.

Về thứ bậc chiều cao, đỉnh cao nhất, rồi tới hạc, rồi tới các món còn lại. Mặt ban thờ nhìn từ ngoài vào phải thấy một hình tam giác thoải, không phải một hàng ngang bằng nhau.

Sau khi đã đặt xong thì hạn chế xê dịch. Cách sắp xếp tổng thể cho cả ban thờ nằm ở bài sắp xếp ban thờ đúng cách.

Dùng và giữ

Đỉnh hương dùng để đốt trầm, nên phần này liên quan tới nhiệt.

Luôn có một lớp tro hoặc cát mịn trong lòng đỉnh, đó là lớp cách nhiệt giữa than trầm và đáy gốm. Chọn viên trầm hoặc nụ trầm vừa với lòng đỉnh, không dùng loại quá lớn. Không đốt liên tục nhiều giờ, và đậy nắp lại khi đã tàn.

Khi lau, đợi gốm nguội hẳn rồi mới lau bằng khăn ẩm, tránh dội nước lạnh vào đồ còn nóng. Lau khô ngay sau đó, vì nước đọng ở chân đế lâu ngày để lại vệt ố khó xóa. Cách giữ men bền nằm ở bài giữ gốm sứ bền màu.

Một bộ đỉnh hạc bày đúng thì người bước vào nhà nhìn thấy trục giữa trước tiên, rồi mới nhìn ra hai bên. Đó là toàn bộ việc của nó.

Câu hỏi thường gặp

Ban thờ nhỏ ở căn hộ có cần bộ đỉnh hạc không?

Không bắt buộc. Nhiều ban thờ treo tường chỉ có bát hương, lọ hoa, mâm bồng và chén nước. Bộ tam sự chỉ nên thêm khi mặt ban còn đủ chỗ.

Đôi hạc quay mặt vào trong hay ra ngoài?

Cách bày phổ biến là quay vào phía bài vị. Nhưng một số vùng bày hạc quay ra, và cả hai đều có ở các nơi khác nhau. Nên theo cách nhà vẫn làm.

Bộ đỉnh hạc có thay được bát hương không?

Không. Đỉnh dùng để đốt trầm, bát hương dùng để cắm nén hương. Trên ban thờ đủ bộ thì có cả hai, mỗi món một việc.

Mua lẻ từng món có được không?

Được, nhưng nên mua cùng dòng men và cùng cỡ. Bộ tam sự dựa trên đối xứng, nên hai con hạc lệch cỡ nhau là nhìn ra ngay.

Đọc thêm

• Ý nghĩa của đỉnh hương

• Chóe thờ đựng gì

• Bộ đồ thờ gia tiên gồm những gì