Bộ đồ thờ Bát Tràng gồm gì và chọn thế nào
Một bộ đồ thờ mua về sẽ nằm trên ban thờ hàng chục năm và được nhìn mỗi ngày. Ít món đồ nào trong nhà có tuổi thọ như vậy.
Chọn bộ đồ thờ Bát Tràng gồm ba quyết định: chọn số món theo cỡ ban thờ, chọn dòng men cho hợp không gian, và kiểm chất lượng tại chỗ trước khi mua. Ba việc này làm đúng thì bộ đồ dùng được rất lâu.
Quyết định một: bao nhiêu món
Bộ bán sẵn có từ khoảng bảy món tới hơn hai mươi món, và chọn nhiều hơn mức cần là lỗi hay gặp nhất.
Ban thờ | Số món vừa | Gồm |
|---|---|---|
Treo tường, dưới 80 phân | 5 tới 7 món | Bát hương, lọ hoa, mâm bồng, kỷ chén, ống hương |
Tủ đứng, 1 tới 1,6 mét | 9 tới 13 món | Thêm ba chóe, đôi chân nến, mâm bồng thứ hai |
Phòng thờ riêng, nhà thờ họ | 15 món trở lên | Thêm bộ tam sự, nậm rượu, bộ trà thờ, đôi lộc bình |
Nguyên tắc: các món cộng lại không chiếm quá hai phần ba mặt ban thờ. Phần trống còn lại dành cho mâm cỗ dịp giỗ và Tết. Danh sách việc của từng món nằm ở bài bộ đồ thờ gia tiên gồm những gì.
Quyết định hai: dòng men
Men quyết định diện mạo của cả bộ, và đây là quyết định khó đổi nhất vì mọi món phải đồng bộ.
Men rạn có vân nứt li ti trên bề mặt, mỗi món một kiểu vân. Hợp ban thờ gỗ sẫm, nhà cổ, từ đường. Vân rạn cần ánh sáng chiếu chếch mới hiện rõ.
Men lam là xanh coban vẽ trên nền trắng, dòng men lâu đời nhất của Bát Tràng. Hợp không gian sáng, ban thờ ở căn hộ, và ban thờ Phật.
Men trắng ngà trung tính nhất, ít hoa văn, hợp nội thất tối giản.
Men nâu và men lam kết hợp đắp nổi cho vẻ trầm và dày, hợp ban thờ lớn.
Cách chọn: lấy màu gỗ của ban thờ làm gốc, rồi chọn men tương phản vừa đủ để bộ đồ nổi lên mà không chói. Ban thờ gỗ sẫm đi với men rạn hoặc trắng ngà, ban thờ gỗ sáng đi với men lam.
Quyết định ba: kiểm chất lượng
Phần này làm được ngay tại cửa hàng và không cần biết gì về kỹ thuật gốm.
Lật đáy xem cốt. Cốt sứ trắng mịn, không rỗ. Cốt xám hoặc có hạt là sành, không phải sứ
Gõ nhẹ vào thân. Tiếng trong và ngân là nung đủ, tiếng đục là nung chưa tới
Rà tay quanh miệng và chân đế. Không được cộm, không có gờ men chảy
Nhìn nghiêng dưới ánh sáng. Soi bọt men, vết rỗ và chỗ sống men
Đặt xuống mặt phẳng. Ấn nhẹ hai bên xem có cập kênh không
So các món trong bộ. Nước men phải giống nhau. Đây là chỗ bộ ghép từ nhiều mẻ hay lộ ra
Riêng với bát hương, xem thêm lòng bát: men trong lòng phải đều, vì đây là chỗ chứa tro và chịu nhiệt từ chân hương.
Vẽ tay và in decal
Đây là chênh lệch giá lớn nhất trong bộ đồ thờ, nên đáng nhìn kỹ.
Hàng vẽ tay có nét dày mỏng thay đổi, và các chi tiết lặp lại không giống hệt nhau. Trên một bộ nhiều món, mỗi món sẽ hơi khác nhau ở chỗ này.
Hàng in decal có nét đều tuyệt đối, các món giống hệt nhau, và lớp hình thường khác độ bóng so với men nền. Rà tay đôi khi thấy gờ mỏng ở mép hình.
Cả hai đều dùng được. Điều nên tránh là trả giá hàng vẽ tay cho hàng in.
Mua bộ hay mua lẻ
Mua theo bộ thì chắc chắn đồng bộ về men và cỡ. Nhược điểm là bộ bán sẵn thường kèm món nhà không dùng tới.
Mua lẻ thì linh hoạt hơn nhưng phải giữ hai điều: cùng dòng men và cỡ ăn nhập nhau. Một món to hơn hẳn phần còn lại là thứ nhìn ra ngay.
Cách nhiều nhà làm: mua bộ cơ bản trước, dùng một thời gian rồi mới thêm món theo nhu cầu thật. Như vậy tránh được việc sắm rồi cất trong tủ. Cần nhớ hỏi nơi bán xem dòng men đó còn hàng lâu dài không, vì bổ sung sau mà men đã đổi thì lệch bộ.
Bộ đồ thờ chọn kỹ một lần thì con cháu vẫn còn dùng. Đó là lý do đáng đứng lâu hơn vài phút ở cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Bộ đồ thờ bằng sứ và bằng đồng nên chọn loại nào?
Tùy nếp nhà và tùy ban thờ. Sứ nhẹ và giữ màu men lâu, đồng bền và ấm màu nhưng phải đánh bóng. Điều nên tránh là trộn hai chất liệu trên cùng mặt ban.
Men rạn có phải là men bị lỗi không?
Không. Vân rạn là hiệu ứng cố ý, do men và cốt co khác nhau khi nguội. Vết nứt do va đập thì xuyên qua cả cốt chứ không chỉ ở lớp men.
Thay bộ đồ thờ mới thì xử lý bộ cũ thế nào?
Lệ này khác nhau khá nhiều theo vùng. Có nơi gửi lên chùa, có nơi cất giữ trong nhà. Nên hỏi người lớn trong họ trước khi quyết.
Có cần chọn men theo tuổi gia chủ không?
Nhà nào quen xem thì cứ theo. Nhưng điều quyết định diện mạo thật sự là sự tương phản giữa men và màu gỗ của ban thờ, và đó là thứ nhìn thấy mỗi ngày.
