Bộ đồ thờ Phúc Lộc Thọ

Ba chữ Phúc Lộc Thọ có mặt trên tranh, trên câu đối, trên đồ thờ. Chúng quen tới mức ít ai dừng lại hỏi từng chữ nghĩa là gì.

Bộ đồ thờ Phúc Lộc Thọ là bộ mang hoa văn gắn với ba chữ ấy, thường thể hiện qua ba loại quả cát tường chứ không qua hình ba ông. Đây là cách trang trí kín đáo hơn và hợp với mặt cong của đồ gốm hơn.

Ba chữ và ba quả

Phúc là điều lành đến với nhà. Lộc là phần được hưởng từ công sức. Thọ là sống lâu. Ba chữ này xuất hiện cùng nhau trong trang trí Á Đông từ lâu và thường được vẽ dưới dạng biểu tượng thay vì viết chữ.

Cách đọc này đi theo hai đường quen thuộc của mỹ thuật Á Đông: theo âm của tên gọi, và theo đặc tính của vật được vẽ. Cả hai đều là quy ước văn hoá.

Cách đọc mô típ nói chung nằm ở bài ý nghĩa hoa văn truyền thống trên đồ gốm.

Vì sao là quả chứ không phải ba ông

Hình ba ông Phúc Lộc Thọ quen thuộc với tượng đặt tủ, nhưng ít khi lên đồ thờ gốm. Có mấy lý do thực tế.

Thứ nhất, hình người khó vẽ trên mặt cong. Một chiếc bát hương hay một chiếc mâm bồng có bề mặt uốn, và hình người bị kéo méo theo đường cong ấy.

Thứ hai, bộ đồ thờ gồm nhiều món cỡ khác nhau. Mô típ quả co giãn được theo kích thước, còn hình người thì không.

Thứ ba, hoa văn trên đồ thờ theo lệ thiên về kín đáo. Ba quả cát tường nói đủ ý mà không chiếm hết mặt món đồ.

Chọn cho ban thờ nhà mình

Chọn bộ đồ thờ là việc đo trước rồi mới xem, vì bộ này gần như không thay.

• Đo ba số: chiều rộng mặt ban thờ, chiều sâu, và khoảng hở phía trên

• Đếm những món đang có để không mua trùng

• Chụp ảnh ban thờ hiện tại, cả thẳng mặt lẫn nghiêng

• Hỏi người lớn trong nhà về nếp bày, vì chi tiết khác nhau giữa các vùng

• So màu men giữa các món trong bộ dưới cùng một nguồn sáng

Điều cuối quan trọng vì phòng thờ thường dùng đèn vàng còn cửa hàng dùng đèn trắng, và hai nguồn sáng cho hai sắc men khác nhau. Men lam trầm hẳn xuống dưới đèn vàng.

Danh mục các món trong một bộ đầy đủ nằm ở bài bộ đồ thờ gia tiên đầy đủ gồm những gì, và cách bày nằm ở bài sắp xếp ban thờ đúng cách.

Kiểm tra khi mua

Đồ thờ ở trên ban thờ nhiều năm và ít được cầm lên, nên chọn kỹ lúc mua là chọn một lần cho xong.

Lật đáy xem cốt sứ trắng mịn, không lẫn hạt đen. Gõ nhẹ nghe tiếng trong. Đặt xuống mặt phẳng xem có cập kênh.

Với bát hương, xem miệng có tròn đều và vành có chỗ men thiếu không. Với mâm bồng, xem chân đế có vững và mặt mâm có phẳng.

Rà tay ngang hoa văn: vẽ dưới men thì phẳng lì với mặt men, vẽ trên men thì hơi gợn. Với đồ thờ dùng lâu thì vẽ dưới men bền hơn.

Cách kiểm tra đầy đủ nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.

Chỗ nên dừng lại

Không có ghi chép hay nghiên cứu nào cho thấy hoa văn trên một bộ đồ thờ kéo theo kết quả gì cho gia đình. Cương Duyên không tư vấn theo mệnh và không hứa điều gì từ một bộ đồ thờ.

Điều mà một bộ đồ thờ chọn đúng thật sự làm được là vừa với ban thờ, đủ món theo nếp nhà, bền qua nhiều năm, và mang một lớp nghĩa mà con cháu trong nhà đọc được. Chừng đó là lý do đủ.

Câu hỏi thường gặp

Bộ này hợp với nhà thờ họ hay nhà phố?

Cả hai, vì mô típ quả cát tường không nặng như tứ linh. Với ban thờ nhỏ ở chung cư thì chọn số món ít hơn thay vì đổi hoa văn.

Có cần mua đủ bộ cùng lúc không?

Nếu lập ban thờ mới thì nên, vì mua cùng đợt sẽ khớp men hơn. Với đồ làm tay thì sắc men chênh nhẹ giữa các mẻ là chuyện thường.

Vỡ một món thì mua bù được không?

Đặt lại cùng mẫu và cùng dòng men được, nhưng nét vẽ sẽ khác đi chút ít. Nên hỏi ngay từ đầu là mẫu này còn làm lâu dài không.

Đồ thờ có rửa được không?

Các món như mâm bồng, chén nước và lọ hoa thì rửa bình thường. Bát hương thì không rửa, chỉ lau ngoài và rút bớt chân hương.

Đọc thêm

• Bộ đồ thờ Bát Tràng gồm những gì

• Mua đồ thờ Bát Tràng ở Hà Nội

• Nên lau dọn ban thờ vào ngày nào