Cách bố trí bàn thờ 3 cấp theo từng tầng
Ban thờ ba cấp hay gặp ở nhà thờ họ và ở phòng thờ riêng. Nhìn thì phức tạp, nhưng nó chỉ là cách sắp xếp lại theo chiều dọc những thứ vốn đã nằm trên một mặt phẳng.
Ban thờ ba cấp chia thành ba tầng theo bộ ba trời, người, đất. Tầng trên cùng nhỏ nhất, dành cho Phật hoặc thần linh. Tầng giữa dành cho gia tiên, đặt bài vị và ảnh thờ. Tầng dưới rộng nhất, là chỗ đặt bát hương, mâm bồng và các món dùng hằng ngày.
Ba tầng và ý của cách chia
Cách chia này lặp lại một bộ ba rất quen trong nếp nghĩ người Việt: thiên, nhân, địa, tức trời, người và đất. Ba nén hương cũng chia theo bộ ba ấy.
Trên ban thờ, bộ ba này được diễn ra thành chiều cao. Thứ thuộc về cõi cao nhất nằm trên cùng, thứ thuộc về con người nằm giữa, và các vật dùng cho việc lễ hằng ngày nằm dưới.
Kích thước cũng giảm dần từ dưới lên: tầng dưới rộng nhất, tầng trên nhỏ nhất. Nhờ đó nhìn từ ngoài vào thấy một khối thu dần lên trên, không bị nặng đầu.
Tầng trên cùng
Tầng này giữ sự thưa nhất, và đó là điểm quan trọng hơn cả việc đặt gì lên.
Nhà có thờ Phật thì tượng Phật đặt chính giữa, hai bên có thể là tượng Bồ Tát. Nhà không thờ Phật thì tầng này dành cho thần linh, hoặc để ảnh của cụ tổ đời cao nhất.
Điều cần tránh: chất nhiều món lên tầng này. Càng ít thì càng đúng với vai trò của nó. Một tới ba món là vừa.
Nếu nhà thờ Phật thì lễ vật cho Phật phải là đồ chay, tách riêng khỏi lễ mặn của gia tiên ở tầng dưới.
Tầng giữa
Đây là tầng của gia tiên, và nó có một quy tắc riêng về thứ bậc.
Bài vị hoặc ảnh của người ở vai cao nhất đặt chính giữa. Các đời sau xếp dần sang hai bên, theo thứ tự từ trong ra ngoài.
Với nhà thờ họ có nhiều đời, cách xếp thường theo hàng: hàng trong cùng là đời trên, hàng ngoài là đời dưới. Đây là chỗ nên hỏi người trông coi từ đường, vì mỗi họ có cách xếp riêng.
Ảnh thờ đặt sao cho không che nhau, và kích thước khung ảnh nên gần nhau để tầng này nhìn không lệch.
Tầng dưới
Đây là tầng làm việc, nơi diễn ra phần lớn hoạt động thắp hương và dâng lễ hằng ngày.
Vị trí | Món |
|---|---|
Chính giữa | Bát hương, hoặc ba bát hương với bát giữa cao hơn |
Phía trước bát hương | Mâm bồng bày hoa quả, bộ kỷ chén |
Phía sau bát hương | Ba hũ gạo muối nước, ống hương |
Hai bên | Đôi chân nến hoặc đèn thờ, lọ hoa |
Nhiều nhà theo lệ đông bình tây quả, tức lọ hoa một bên và mâm quả bên kia. Lệ này khác nhau theo vùng, chi tiết nằm ở bài sắp xếp ban thờ theo trục và thứ bậc.
Chừa trống khoảng một phần ba mặt tầng dưới. Đây là chỗ đặt mâm cỗ vào dịp giỗ và Tết, và nếu không chừa thì tới ngày lễ sẽ phải dọn bớt đồ đang bày.
Vài điều khi dùng ban thờ nhiều tầng
Thắp hương ở tầng dưới trước, rồi mới lên các tầng trên, theo thứ tự từ gần tới xa
Lau dọn theo chiều từ trên xuống, để bụi tầng trên không rơi xuống chỗ vừa lau
Đồ chay và đồ mặn không để lẫn tầng, nếu nhà có thờ Phật ở tầng trên
Đèn hoặc nến đặt ở tầng dưới, tránh đặt sát vách gỗ của các tầng trên
Với ban thờ cao, chuẩn bị sẵn một ghế chắc để lau tầng trên, đừng với tay
Khi nào không cần ban thờ ba cấp
Ban thờ nhiều tầng hợp với nhà có phòng thờ riêng, nhà thờ họ và từ đường, tức những nơi thờ nhiều đối tượng cùng lúc.
Với nhà chỉ thờ gia tiên, ban thờ một mặt phẳng là đủ và thường gọn hơn. Ép một ban thờ ba cấp vào phòng khách nhỏ thì nó chiếm chỗ mà không dùng hết các tầng.
Với căn hộ, ban thờ treo tường một mặt vẫn là lựa chọn phổ biến nhất, và không có lệ nào nói rằng ít tầng thì kém trang trọng.
Ba tầng là ba lớp nghĩa xếp theo chiều dọc. Hiểu lớp nào ở đâu thì việc bày trở nên đơn giản.
Câu hỏi thường gặp
Nhà không thờ Phật thì tầng trên để gì?
Nhiều nhà để ảnh của cụ tổ đời cao nhất, hoặc để trống và chỉ dùng hai tầng dưới. Cả hai cách đều có, không bắt buộc phải lấp đầy.
Có được đặt bát hương ở tầng giữa không?
Cách bày phổ biến là bát hương ở tầng dưới, vì đó là tầng người lễ chạm tới. Một số nhà thờ họ đặt thêm bát hương ở tầng giữa, tùy nếp.
Ban thờ hai cấp thì chia thế nào?
Tầng trên gộp phần của tầng trên và tầng giữa, tức Phật hoặc thần linh và bài vị gia tiên. Tầng dưới giữ nguyên vai trò là tầng làm việc.
Ban thờ ba cấp có cần cao hơn ban thờ thường không?
Có, và đó là điều cần tính trước khi mua. Đo chiều cao trần và chiều cao tầm với, vì tầng trên cùng phải lau được mà không phải trèo.
