Cách chọn đỉnh hương phong thủy theo lệ cũ
Đỉnh hương là món đắt nhất và đứng cao nhất trên ban thờ. Chọn sai thì sai suốt nhiều năm, vì ít ai thay nó.
Chọn đỉnh hương theo lối phong thủy thực chất là ba việc: nhìn con nghê trên nắp, nhìn đôi tai đỉnh, và nhìn men cùng hoa văn thân đỉnh. Ba phần này đều có quy cách truyền lại, và đều kiểm được bằng mắt khi cầm món đồ trong tay.
Ba phần của một chiếc đỉnh
Đỉnh hương trong nhà người Việt gồm thân, hai tai và nắp. Mỗi phần có quy cách riêng, và người bán thường nói tới chúng bằng đúng những chữ này.
Thân đỉnh dạng tròn, đứng trên ba chân. Đây là phần chịu lực và cũng là phần mang hoa văn chính.
Tai đỉnh là hai quai hai bên, thường tạo hình rồng hoặc mây. Tai cân hai bên là dấu hiệu đầu tiên của một chiếc đỉnh làm khéo.
Nắp đỉnh có con nghê ngồi trên. Nghê là linh vật riêng của người Việt, khác sư tử đá Trung Hoa ở chỗ mặt hiền hơn và thân nhỏ hơn.
Nhìn con nghê
Con nghê là chỗ người làm nghề dồn công nhiều nhất, và cũng là chỗ dễ nhận ra hàng khéo hay hàng vội.
Nghê đắp tay có mặt rõ nét: mắt, mũi, bờm và răng đều tách bạch. Nghê đổ khuôn hàng loạt thì các chi tiết ấy nhoè vào nhau, nhìn nghiêng dưới ánh sáng sẽ thấy ngay.
Thế ngồi cũng đáng xem. Nghê ngồi vững, bốn chân ăn xuống mặt nắp, thân hơi ngả về trước. Nghê ngồi lệch hoặc chân hổng là lỗi tạo hình, không phải phong cách.
Chỗ nghê nối vào nắp là điểm yếu nhất của cả chiếc đỉnh. Rà tay quanh mối nối, nếu thấy gờ cộm hoặc men đọng thành vũng thì phần gắn làm ẩu.
Men và hoa văn
Đỉnh gốm Bát Tràng thường gặp ở bốn dòng men, và mỗi dòng cho một dáng vẻ khác hẳn trên ban thờ.
Men | Dáng vẻ trên ban thờ | Hợp với |
|---|---|---|
Lam truyền thống | Trầm, cổ, hoa văn nổi rõ | Ban thờ gỗ sẫm, nhà thờ họ |
Rạn | Vân rạn chia mặt men, nhìn cũ | Nhà cổ, không gian ít đồ |
Trắng ngà | Nhẹ, sáng, ít chi tiết | Ban thờ chung cư, tường sáng |
Vẽ vàng | Nặng, bắt sáng mạnh | Ban thờ lớn, phòng thờ riêng |
Hoa văn trên thân đỉnh thường là rồng chầu, mây, hoặc sen. Mỗi mô típ có nghĩa truyền lại trong mỹ thuật Việt, và phần này được nói kỹ ở bài ý nghĩa hoa văn truyền thống trên đồ gốm.
Điều cần nhớ khi chọn: hoa văn đỉnh phải cùng mạch với bộ đồ thờ đã có. Đỉnh vẽ vàng đứng giữa một bộ men lam thì lệch, dù bản thân nó đẹp.
Kiểm tra trước khi mua
Phần này không liên quan tới ý nghĩa, nhưng quyết định chiếc đỉnh dùng được bao lâu.
Đặt xuống mặt phẳng, ấn nhẹ từng góc. Ba chân phải chạm đều, không cập kênh
Đậy nắp vào thân, xoay thử. Nắp phải khớp đều, không kênh một bên
Nhìn nghiêng bề mặt men dưới ánh sáng, tìm bọt khí và chỗ men thiếu
Lật đáy xem cốt sứ. Cốt trắng mịn, không lẫn hạt đen
Xem hai tai có cân nhau không, cả về chiều cao lẫn góc nghiêng
Cách kiểm tra chung cho mọi món gốm nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.
Chỗ nên dừng lại
Không có ghi chép hay nghiên cứu nào cho thấy một chiếc đỉnh hương cụ thể kéo theo kết quả gì cho gia đình. Cương Duyên không tư vấn theo mệnh và không hứa điều gì từ việc chọn màu men hay hoa văn.
Điều mà đỉnh hương thật sự làm được là giữ cho ban thờ có một trung tâm rõ ràng, và mang theo một bộ mô típ mà người trong nhà đọc được. Đó đã là lý do đủ.
Chuyện kích thước và chỗ đặt trên ban thờ nằm ở bài chọn đỉnh hương phù hợp không gian thờ tự, vì đó là phần đo đạc chứ không phải phần biểu tượng.
Câu hỏi thường gặp
Đỉnh gốm và đỉnh đồng khác nhau thế nào?
Đỉnh đồng nặng, sẫm màu, hợp ban thờ lớn. Đỉnh gốm nhẹ hơn, nhiều lựa chọn men, và hợp ban thờ nhà phố hoặc chung cư hơn.
Con nghê trên nắp quay hướng nào?
Nghê quay ra ngoài, cùng hướng với người đứng khấn. Đây là quy cách chung của bộ đỉnh, không phải chuyện tính hướng.
Ban thờ nhỏ có cần đỉnh hương không?
Không bắt buộc. Ban thờ nhỏ mà đặt đỉnh thì thường hết chỗ cho mâm bồng và lọ hoa, nên nhiều nhà bỏ đỉnh và giữ đủ ba món kia.
Có phải mua đỉnh cùng bộ với đồ thờ không?
Nên, nếu mua mới toàn bộ. Nếu ban thờ đã có sẵn đồ, chọn đỉnh cùng dòng men và cùng nhóm hoa văn là đủ để nhìn thuận mắt.
