Cách đặt bát hương trên bàn thờ
Bát hương là món duy nhất trên ban thờ mà người trong nhà chạm vào mỗi ngày. Cũng vì thế nó là món được giữ chặt nhất về vị trí.
Bát hương đặt ở chính giữa mặt ban thờ, thẳng hàng với ảnh thờ phía sau, cách mép trước khoảng mười lăm phân. Nhà dùng một bát thì đặt đúng trục giữa. Nhà dùng ba bát thì bát giữa cao hơn và lùi sâu hơn hai bát bên.
Một bát hay ba bát
Đây là câu hỏi đầu tiên và nó quyết định cách bày.
Một bát là cách gọn nhất và rất phổ biến ở căn hộ. Một bát dùng chung cho cả thần linh lẫn gia tiên, và tập tục không coi đó là thiếu.
Ba bát tách rõ ba đối tượng: bát giữa thờ thần linh và thổ công, bát bên thờ gia tiên, bát còn lại thờ bà cô ông mãnh. Cách này cần ban thờ đủ rộng.
Số bát là lệ của từng nhà, không phải quy định chung. Nếu trong họ đã có nếp thì giữ nếp, và khi lập ban thờ mới thì hỏi người lớn trong họ trước khi quyết.
Vị trí và khoảng cách
Vị trí bát hương xác định bằng hai đường: đường dọc chia đôi mặt ban, và khoảng cách tới mép trước.
Chỉ số | Mức thường dùng |
|---|---|
Cách mép trước ban thờ | Khoảng 15 phân, đủ chỗ để thắp hương không phải với tay |
Cách tường hoặc hậu ban | Tối thiểu 15 phân, để tàn hương không bám vào tường |
Chênh lệch giữa ba bát | Bát giữa cao hơn hai bát bên khoảng 3 tới 5 phân |
Khoảng cách giữa ba bát | Đều nhau, thường 10 tới 15 phân tùy bề ngang ban thờ |
Với ba bát, bát giữa còn lùi sâu hơn hai bát bên một chút. Nhìn từ ngoài vào thì ba bát tạo thành một hình tam giác thoải chứ không phải một hàng ngang.
Chọn cỡ bát hương
Cỡ bát hương nên tính theo bề ngang ban thờ, và đây là chỗ hay mua hớ.
Ban thờ rộng dưới tám mươi phân hợp với bát đường kính tám tới mười phân. Ban thờ rộng hơn thì dùng bát mười hai tới mười lăm phân. Ban thờ nhà thờ họ thì dùng cỡ lớn hơn.
Bát quá to làm mặt ban chật và các món khác trông lạc lõng. Bát quá nhỏ thì mất vai trò trung tâm, và khi cắm nhiều chân hương thì dễ đổ.
Về chất liệu, sứ và đồng đều dùng được. Điều nên tránh là trộn hai chất liệu trên cùng mặt ban. Cách chọn theo dòng men nằm ở bài chọn mua bộ đồ thờ Bát Tràng.
Trong lòng bát hương
Phần này ít được nói nhưng ảnh hưởng tới việc cắm hương hằng ngày.
Lòng bát thường đổ tro nếp hoặc cát sạch, đầy khoảng hai phần ba. Tro phải tơi và khô, vì tro ẩm thì nén chặt lại và hương không cắm đứng được.
Không dùng tàn hương vòng để lấp bát, vì loại tro này vón cục. Cũng không nén tro xuống khi cắm hương, vì mỗi lần nén là một lần lòng bát chặt thêm.
Tro thay khi đã quá đầy hoặc vón, thường vào dịp lau ban thờ cuối năm. Chi tiết nằm ở bài nên lau dọn ban thờ vào ngày nào.
Những chỗ hay làm sai
Đặt lệch trục. Bát hương không thẳng hàng với ảnh thờ là lỗi nhìn ra ngay, và cũng dễ sửa nhất
Đẩy sát mép trước. Dễ va khi lau dọn, và tàn hương rơi ra ngoài mặt ban
Để chân hương quá dày. Vừa khó cắm vừa là nguy cơ cháy khi chân hương khô chồng lên nhau
Đặt đồ lên nắp hoặc miệng bát. Bát hương không phải chỗ để gác đồ
Xê dịch tùy tiện. Nhiều nhà giữ lệ không nhấc bát hương, và khi lau chỉ lau ngoài
Nếu buộc phải nhấc bát hương ra, đánh dấu hướng đặt cũ trước khi nhấc để xếp lại đúng như trước.
Bát hương là chỗ duy nhất trên ban thờ mà mọi nén hương đều đi qua. Đặt đúng chỗ và giữ cho tro tơi, hai việc đó là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Bát hương mới mua về thì làm gì trước khi dùng?
Rửa sạch, lau khô hẳn rồi mới đổ tro. Việc bốc bát hương và ngày làm thì tùy nếp từng nhà, nên hỏi người lớn trong họ.
Có được dùng cát thay tro không?
Được, và nhiều nhà dùng cát sạch vì nó tơi và không vón. Điều cần là cát khô và hạt đều, không lẫn sỏi.
Chân hương nên rút khi nào?
Khi bát đã đầy, thường vào dịp cuối năm. Giữ lại một số lẻ chân hương, rút phần còn lại rồi hóa cùng vàng mã.
Bát hương bị nứt thì có phải thay không?
Nên thay, vì đồ nứt vỡ trên ban thờ là điều hầu hết các vùng đều tránh. Cách xử lý bát cũ thì tùy lệ nhà, nhiều nơi gửi lên chùa.
