Cách đặt hũ gạo muối nước trên bàn thờ
Ba hũ nhỏ trên ban thờ là món hay bị quên nhất, vì chúng có nắp và không ai nhìn thấy bên trong. Nhiều nhà ba năm chưa mở ra lần nào.
Ba hũ gạo, muối, nước đặt thành hàng ngang ở phía sau bát hương, hoặc lùi về một bên nếu mặt ban hẹp. Hũ nước thường ở giữa, hai hũ còn lại hai bên. Nước thay hằng tuần, gạo và muối thay khi đã cũ.
Ba thứ và vì sao là ba thứ ấy
Theo tập tục thờ cúng của người Việt, ba hũ trên ban thờ đựng muối, gạo và nước. Đây là ba thứ căn bản nhất của bữa ăn, thứ mà bếp nào cũng có.
Ba thứ này còn có một đặc điểm chung rất thực tế: chúng để lâu không hỏng, không có mùi, và không cần chăm nhiều. Đó là lý do chúng nằm được trên ban thờ quanh năm, khác với các lễ vật phải thay liên tục.
Gạo dùng loại tẻ trắng thường. Muối dùng muối hạt khô. Nước dùng nước lọc sạch. Không cần loại đặc biệt nào.
Vị trí trên ban thờ gia tiên
Ba hũ xếp thành hàng ngang, song song với mép ban thờ.
Nội dung | Mức thường dùng |
|---|---|
Vị trí so với bát hương | Phía sau bát hương, hoặc lùi về một bên nếu mặt ban hẹp |
Thứ tự | Hũ nước ở giữa, gạo và muối hai bên. Thứ tự hai bên thì tùy nhà |
Khoảng cách giữa các hũ | Đều nhau, khoảng 5 tới 8 phân |
Chiều cao | Ba hũ nên bằng nhau, miệng nằm trên cùng một đường |
Điều cần tránh là để ba hũ tản mác mỗi cái một chỗ. Chúng là một bộ ba, và khi tách rời thì mất cả hình thức lẫn ý nghĩa.
Với ban thờ nhiều tầng, ba hũ thường đặt ở tầng trong cùng, vì đây là lễ vật để cố định chứ không phải đồ thay thường xuyên. Chi tiết nằm ở bài bố trí ban thờ ba cấp.
Trên ban thờ Thần Tài
Ban thờ Thần Tài đặt sát mặt đất và mặt ban rất hẹp, nên cách bày khác đi.
Nhiều nhà xếp ba hũ thành hình tam giác thay vì hàng ngang: hũ nước ở đỉnh phía trong, hai hũ còn lại ở hai góc phía trước. Cách này tiết kiệm chiều ngang.
Ba hũ đặt phía trong, chừa phần trước cho mâm lễ ngày mùng mười. Điều cần tránh là để hũ lồi ra lối đi, vì ban thờ Thần Tài nằm ở chỗ người qua lại và va vào là đổ cả ban.
Thay lễ vật trong hũ
Đây là phần quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất.
Nước thay hằng tuần, cùng lúc thay nước trong chén. Nước để lâu sinh cặn và có mùi
Gạo thay khi có mùi hoặc đổi màu, thường vào dịp cuối năm. Gạo cũ để lâu trong hũ kín dễ mốc
Muối thay khi vón cục vì hút ẩm, cũng thường vào cuối năm
Rửa hũ thì để khô hẳn rồi mới đổ gạo muối vào. Hũ còn ẩm là gạo mốc trong vài tuần
Đậy nắp thường xuyên, chỉ mở khi thay
Gạo và muối cũ thay ra thì nhiều nhà rắc quanh sân hoặc trước cửa, một số nhà dùng nấu ăn bình thường. Lệ này khác nhau theo vùng, nên theo cách nhà vẫn làm.
Chọn hũ
Hũ bán theo hai cỡ chính, và chọn sai cỡ là lỗi hay gặp.
Cỡ nhỏ cao khoảng mười tới mười lăm phân, hợp ban thờ treo tường và ban thờ Thần Tài. Cỡ lớn cao hai mươi tới ba mươi phân, hợp phòng thờ riêng và ban thờ nhà thờ họ.
Quy tắc dễ nhớ: chiều cao hũ không vượt quá một phần ba chiều cao bát hương, và ba hũ đặt cạnh nhau không chiếm quá một phần tư chiều ngang mặt ban.
Về men, chọn cùng dòng với bộ đồ thờ đang có, và ba chiếc phải giống hệt nhau. Cách chọn nằm ở bài chóe thờ đựng gì và vì sao có ba chiếc.
Ba hũ này là món nhỏ nhất trên ban thờ, và cũng là món cho biết rõ nhất ban thờ ấy có được chăm hay không.
Câu hỏi thường gặp
Ban thờ nhỏ có nhất thiết đủ ba hũ không?
Không. Nhiều ban thờ treo tường chỉ có một hũ đựng gạo, hoặc bỏ hẳn. Tập tục không coi việc thiếu ba hũ là thiếu lễ.
Hũ nước cạn dần thì có phải châm thêm không?
Nên đổ hết và rót nước mới thay vì châm thêm. Châm vào phần nước cũ thì cặn vẫn còn lại trong hũ.
Gạo trong hũ có mọt thì xử lý thế nào?
Đổ bỏ, rửa hũ, lau khô hẳn rồi đổ gạo mới. Hũ ẩm là nguyên nhân chính, nên khâu lau khô quan trọng hơn khâu chọn gạo.
Ba hũ đặt trước hay sau bát hương?
Cách bày phổ biến là phía sau bát hương. Ban thờ hẹp thì lùi về một bên. Điều cần giữ là chúng không che bát hương và không lấn chỗ mâm bồng.
