Chóe sứ thờ đựng gì và vì sao có ba chiếc

Trên ban thờ đủ bộ thường có ba chiếc hũ nhỏ giống hệt nhau, miệng hẹp, thân phình, có nắp. Ba chiếc chứ không phải một, và con số ba ấy có lý do của nó.

Chóe thờ là hũ sứ có nắp, đựng gạo, muối và nước trên ban thờ. Ba chiếc ứng với ba thứ ấy, mỗi thứ một chiếc. Đây là ba thứ cơ bản nhất của bữa ăn người Việt, và dâng chúng lên ban thờ là cách nói rằng con cháu có gì thì chia nấy.

Ba chiếc chóe đựng gì

Theo tập tục thờ cúng của người Việt, ba chóe trên ban thờ đựng muối, gạo và nước.

Ba thứ này đều là đồ khô và đồ trong, để lâu không hỏng nhanh, không có mùi. Đó cũng là lý do chúng được chọn thay vì những món cầu kỳ hơn: chúng nằm trên ban thờ quanh năm mà không gây phiền.

Gạo dùng loại tẻ trắng thường, hạt đều. Muối dùng muối hạt khô. Nước dùng nước lọc sạch. Không cần loại đặc biệt nào, và việc chọn gạo thơm hay muối nhập không làm lễ vật trang trọng hơn.

Hình dáng và các phần của chóe

Chóe thờ có ba phần, và mỗi phần phục vụ một việc cụ thể.

Nắp đậy kín để gạo và muối không hút ẩm, và để bụi không rơi vào. Nắp thường có núm, một số mẫu tạo hình con vật hoặc hoa văn.

Thân có dáng miệng hẹp bụng rộng. Dáng này vừa giữ đồ bên trong ổn định vừa dễ đậy nắp, và nó cũng là dáng của những chiếc thạp đựng gạo trong nhà nông xưa mà chóe thờ bắt nguồn từ đó.

Chân đế loe nhẹ để hũ đứng vững, vì chóe nhỏ mà đặt trên mặt ban thờ có người qua lại thì dễ đổ.

Chọn cỡ

Chóe bán theo hai cỡ chính, và chọn sai cỡ là lỗi hay gặp nhất.

• Chóe tiểu cao khoảng mười tới mười lăm phân, đường kính thân tám tới mười hai phân. Hợp ban thờ treo tường, ban thờ căn hộ

• Chóe đại cao khoảng hai mươi tới ba mươi phân. Hợp phòng thờ riêng, ban thờ nhà thờ họ

Nguyên tắc dễ nhớ: chiều cao chóe không vượt quá một phần ba chiều cao bát hương, và ba chiếc đặt cạnh nhau không chiếm quá một phần tư chiều ngang mặt ban. Chóe to quá thì lấn chỗ, nhỏ quá thì nhìn lẻ loi giữa các món khác.

Về men, chọn cùng dòng với bộ đồ thờ đang có. Men lam xanh coban và men rạn là hai dòng quen thuộc nhất cho chóe. Họa tiết thì tùy, nhưng ba chiếc nên giống hệt nhau.

Đặt ở đâu trên ban thờ

Ba chóe đặt thành một hàng ngang, thường ở phía sau bát hương hoặc lùi về một bên, tùy cách bày của từng nhà.

Với ban thờ nhiều tầng, chóe thường đặt ở tầng trong cùng cạnh bài vị, vì chúng là lễ vật để đó quanh năm chứ không phải đồ thay thường xuyên. Với ban thờ một mặt phẳng, đặt chóe lùi về phía sau, chừa phía trước cho mâm bồng và chén nước.

Ba chiếc đặt sát nhau hay cách đều nhau đều được, miễn thành hàng. Điều cần tránh là để chúng tản mác mỗi chiếc một chỗ, vì khi đó chúng mất cả hình thức lẫn ý nghĩa của một bộ ba.

Thay lễ vật trong chóe

Đây là phần hay bị quên nhất, vì chóe có nắp nên không ai nhìn thấy bên trong.

Nước thay hằng tuần, cùng lúc thay nước trong chén. Gạo và muối để được lâu hơn, phần lớn nhà thay vào dịp cuối năm khi lau ban thờ. Nhưng nếu gạo có mùi hoặc muối vón cục thì thay ngay, không đợi.

Gạo và muối cũ thay ra thì nhiều nhà rắc ở sân hoặc trước cửa, một số nhà nấu ăn bình thường. Lệ này khác nhau theo vùng, nên theo cách nhà vẫn làm.

Rửa chóe thì để khô hẳn rồi mới đổ gạo muối vào. Chóe còn ẩm là gạo mốc trong vài tuần, và đó là lý do phổ biến nhất khiến chóe có mùi.

Chóe thờ là món nhỏ nhất trên ban thờ và cũng là món nói rõ nhất về nếp nhà: gạo, muối, nước, những thứ bếp nào cũng có.

Câu hỏi thường gặp

Ban thờ nhỏ có nhất thiết đủ ba chóe không?

Không bắt buộc. Nhiều ban thờ treo tường chỉ có một chóe đựng gạo, hoặc bỏ hẳn. Tập tục không coi việc thiếu chóe là thiếu lễ.

Chóe thờ có cần đậy nắp thường xuyên không?

Có. Nắp giữ cho gạo muối khỏi hút ẩm và khỏi bụi. Mở nắp chỉ khi thay lễ vật, không để hở quanh năm.

Chóe cũ bị sứt thì xử lý thế nào?

Nên thay, vì đồ sứt mẻ trên ban thờ là điều hầu hết các vùng đều tránh. Chóe cũ thì lệ xử lý giống các đồ thờ khác, tùy nếp nhà và nên hỏi người lớn trong họ.

Có thể dùng hũ thủy tinh thay chóe không?

Được về mặt công năng, nhưng phần lớn nhà dùng sứ vì nó đồng bộ với các món còn lại trên ban thờ và không lộ phần bên trong.

Đọc thêm

• Cách đặt hũ gạo muối nước trên ban thờ

• Bộ đồ thờ gia tiên gồm những gì

• Bộ đỉnh hạc gồm những món nào