Có nên thắp hương vào 12 giờ trưa không?

Mười hai giờ trưa là lúc nhiều người rảnh nhất trong ngày làm việc. Cũng vì thế mà câu hỏi này hay được gõ vào ô tìm kiếm đúng vào giờ nghỉ trưa.

Theo nếp thờ quen thuộc, giờ Ngọ từ mười một giờ tới một giờ chiều không phải giờ thường dùng để thắp hương hằng ngày, nhưng cũng không bị coi là điều kiêng. Nhiều lệ cúng còn làm đúng vào giờ này, rõ nhất là cúng Thần Tài và cúng rằm tháng Bảy ở một số vùng.

Giờ Ngọ trong cách chia giờ của người xưa

Người xưa chia ngày thành mười hai canh giờ theo mười hai con giáp, mỗi canh hai tiếng. Giờ Ngọ là khoảng mười một tới mười ba giờ, đúng lúc mặt trời cao nhất, nên được xem là giờ dương khí thịnh nhất trong ngày.

Theo cách hiểu dân gian, việc thưa chuyện với người đã khuất hợp hơn với những giờ âm dương cân bằng, tức sáng sớm hoặc chiều muộn. Đó là lý do giờ Ngọ ít khi được chọn cho việc cúng gia tiên thường ngày.

Nhưng cùng cách hiểu ấy lại giải thích vì sao giờ Ngọ hợp với những việc thuộc về dương: cúng Thần Tài, cúng khai trương, động thổ. Nghĩa là giờ Ngọ không xấu, nó chỉ hợp với loại việc khác.

Những giờ nào hay được chọn

Nếp thắp hương hằng ngày của phần lớn gia đình gói trong hai khung, và cả hai đều chọn vì lý do sinh hoạt chứ không riêng vì lý do giờ giấc.

Nhìn vào bảng này thì thấy rõ: giờ nào cũng có việc của nó. Cái quyết định không phải con số trên đồng hồ, mà là loại lễ và hoàn cảnh của nhà.

Giờ Tý và giờ giao thời

Hai khung giờ ít được chọn hơn cả là giờ Tý, từ mười một giờ đêm tới một giờ sáng, và khoảng giao giữa chiều và tối.

Với giờ Tý, lý do trong tập tục là đêm sâu thuộc về âm. Lý do thực tế thì đơn giản hơn: cả nhà đã ngủ, để hương cháy trong lúc đó là điều không ai muốn. Ngoại lệ duy nhất và cũng là ngoại lệ nổi tiếng nhất là cúng giao thừa, làm đúng vào giờ Tý.

Khoảng chiều tối được một số nhà tránh vì là lúc chuyển ngày. Nhưng lệ này không đồng đều: có vùng không nhắc tới nó bao giờ. Khi các lệ đã khác nhau đến vậy thì việc hỏi người lớn trong họ vẫn chắc hơn là tra bảng.

Cúng Thần Tài là ngoại lệ rõ nhất

Với ban thờ Thần Tài, giờ Ngọ không những không bị tránh mà còn được nhiều nhà kinh doanh chọn. Lễ cúng ngày mùng mười hằng tháng thường làm trong khoảng buổi sáng tới đầu giờ chiều, tùy giờ mở hàng.

Lý do trong tập tục là Thần Tài thuộc về việc làm ăn, thuộc dương, nên hợp giờ dương. Lý do thực tế là cửa hàng vãn khách lúc trưa nên chủ nhà rảnh tay. Hai lý do đi cùng nhau, và đó là cách phần lớn lệ cúng hình thành. Chi tiết về lễ này nằm ở bài lễ vật cúng Thần Tài mùng mười.

Nếu đã trót thắp vào giờ không quen

Không cần làm gì để chuộc lại. Tập tục thờ cúng của người Việt không có nghi thức sửa sai cho việc thắp hương lệch giờ, và cũng không có ai quy định rằng lời khấn sẽ kém đi vì điều đó.

Những lời đồn kiểu thắp sai giờ thì mất lộc, hay khói hương sai giờ gọi điều xấu về nhà, đều không có chỗ dựa nào trong ghi chép về tập tục. Nghe theo chúng chỉ khiến người thờ cúng thấy bất an, mà bất an thì trái với chính điều ban thờ được lập ra để giữ.

Việc đáng để ý hơn chuyện giờ

Nếu phải xếp thứ tự những thứ làm nên một tuần hương chỉn chu, giờ giấc không đứng đầu.

• Ban thờ sạch, nước trong chén thay mới, hoa chưa tàn

• Rửa tay trước khi thắp, dập lửa đầu hương bằng cách phẩy tay chứ không thổi

• Một hoặc ba nén, cắm nhẹ tay để không nén chặt tro trong bát hương

• Đứng lại vài phút thay vì cắm hương rồi đi ngay

• Không để hương cháy khi trong nhà không có ai

Năm việc này nằm trong tầm tay mỗi ngày, khác với việc canh giờ vốn phụ thuộc vào lịch làm việc mà không ai tự quyết được hết.

Giờ đẹp nhất để thắp hương là giờ mà người thắp còn đủ thong thả để đứng lại.

Câu hỏi thường gặp

Cúng rằm tháng Bảy có phải xong trước mười hai giờ trưa không?

Tùy vùng và tùy lễ. Nhiều nhà cúng gia tiên vào ban ngày và cúng chúng sinh vào chiều tối, vì hai lễ này khác nhau về đối tượng. Nên theo lệ của nhà mình thay vì một mốc giờ chung.

Thắp hương lúc mười hai giờ trưa ngày thường có sao không?

Không sao. Đây không phải điều kiêng, chỉ là giờ ít được chọn cho lễ gia tiên hằng ngày. Nếu đó là lúc duy nhất trong ngày bạn ở nhà thì cứ thắp.

Có cần xem giờ hợp tuổi trước khi thắp hương không?

Với việc thắp hương hằng ngày thì không. Việc xem giờ theo tuổi thường chỉ đặt ra với những việc lớn như bốc bát hương mới, nhập trạch hay động thổ.

Một ngày thắp hương mấy lần là đủ?

Phần lớn gia đình thắp một lần mỗi ngày, hoặc chỉ thắp vào mùng một, ngày rằm và ngày giỗ. Không có con số quy định, và thắp nhiều lần trong ngày cũng không làm ban thờ chỉn chu hơn.

Đọc thêm

• Thắp hương buổi tối có được không

• Thắp hương xong bao lâu thì hóa vàng

• Những điều kiêng kỵ khi thắp hương