Cúng giao thừa ngoài trời cần những gì
Mâm cúng ngoài trời phải chịu gió, chịu sương và có khi chịu cả mưa phùn. Đó là điều làm nó khác hẳn mâm trong nhà, và là lý do nhiều thứ trên mâm được chọn theo tiêu chí đứng vững chứ không chỉ theo ý nghĩa.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời gồm bốn nhóm: hương đèn, hoa và mâm ngũ quả, đồ mặn với gà trống luộc và xôi gấc, cùng nhóm nước rượu gạo muối. Nhà nào làm gọn thì hương đèn, hoa quả, một đĩa xôi và chén nước là đủ thành lễ.
Hương, đèn và chỗ cắm hương
Ngoài trời có một vấn đề mà trong nhà không có: gió. Vì thế nhóm hương đèn cần chuẩn bị khác đi.
Chọn hương thân dày, lõi tre thẳng, bột bám đều. Loại mảnh gặp gió tắt giữa chừng
Nến nên dùng loại có chắn gió hoặc đặt trong cốc thủy tinh
Một bát gạo hoặc cốc gạo để cắm hương, vì ngoài sân không có bát hương. Gạo giữ chân hương đứng khi gió thổi
Số nén hương thường là ba hoặc năm. Ba nén theo cách hiểu quen thuộc ứng với trời, đất và người. Năm nén ứng với ngũ hành. Nhà dùng con số nào cũng được, miễn là số lẻ.
Hoa và mâm ngũ quả
Hoa cho mâm ngoài trời thường là cúc vàng, hồng đỏ hoặc hướng dương, chọn năm bông hoặc chín bông theo lệ số lẻ. Hoa nên mua sát giờ và cắt vát gốc dưới vòi nước trước khi cắm, vì đêm ba mươi khô hanh làm hoa rũ nhanh.
Mâm ngũ quả đặt ở giữa. Bộ quen thuộc ở miền Bắc gồm bưởi, chuối, táo, cam và quýt, mỗi loại một lớp nghĩa theo cách hiểu dân gian. Miền Trung và miền Nam thay bằng quả bản địa, và lệ này khác nhau khá rõ giữa các vùng.
Vài điểm khi chọn quả cho mâm ngoài trời: chọn quả chín vừa vì để ngoài sương lâu, tránh quả có vết dập, và mua trước một tới hai ngày rồi để nơi khô ráo. Cách xếp mâm nằm ở bài bày mâm ngũ quả ngày Tết.
Gà trống luộc và xôi gấc
Đây là hai món làm nên dáng của mâm cúng ngoài trời ở miền Bắc.
Gà trống luộc nguyên con theo quan niệm dân gian ứng với dương khí và với tiếng gáy gọi bình minh, hợp với ý nghĩa đón năm mới. Chọn con khoảng hai tới ba cân, mào đỏ tươi, chân vàng. Luộc để da không nứt là phần khó nhất, cách quen dùng là thả gà vào nước lạnh rồi đun nhỏ lửa, không thả vào nước đang sôi. Nhiều nhà ngậm một bông hồng đỏ vào mỏ gà cho mâm có màu.
Xôi gấc đi cùng gà, màu đỏ tự nhiên của gấc hợp với không khí Tết. Nấu từ gạo nếp mới, xôi phải ráo và dẻo, không nhão. Không có gấc thì xôi vò hoặc xôi đỗ đều thay được, và ở nhiều nhà xôi vò mới là món quen.
Chi tiết về chuyện quay đầu gà nằm ở bài gà cúng giao thừa quay đầu ra hay vào, vì đây là chỗ mỗi vùng một lệ.
Bánh chưng, chè và bánh kẹo
Nhóm này không bắt buộc nhưng hầu như nhà nào cũng có, vì nó vốn đã sẵn trong nhà những ngày giáp Tết.
Bánh chưng ở miền Bắc, bánh tét ở miền Nam. Chọn bánh lá còn xanh, buộc chắc tay, ấn vào thấy đàn hồi chứ không nhão. Bánh để lâu ngày hoặc có mùi lạ thì không dùng.
Thêm một bát chè, ít mứt Tết, kẹo lạc hoặc kẹo dừa. Nhóm này mang tính điểm xuyết, không cần cầu kỳ.
Nước, rượu, gạo và muối
Bốn thứ đơn giản nhất trên mâm, và cũng là bốn thứ ít khi bị bỏ qua.
Lễ vật | Cách chuẩn bị |
|---|---|
Nước | Nước lọc sạch, rót vào chén hoặc ly trong. Ngoài trời nên đậy hờ cho khỏi bụi |
Rượu | Rượu trắng hoặc rượu nếp, rót ba, năm hoặc bảy chén. Chai còn nguyên nắp thì hơn |
Gạo | Một bát gạo trắng, dùng luôn làm chỗ cắm hương |
Muối | Một bát muối hạt khô, không vón cục |
Gạo và muối sau lễ nhiều nhà giữ lại, có nơi rắc quanh sân, có nơi cất vào hũ trên ban thờ. Lệ này khác nhau theo vùng, nên theo cách nhà vẫn làm.
Kê mâm ngoài trời cho chắc
Phần này ít được nhắc nhưng lại hay hỏng việc nhất trong đêm ba mươi.
Kê bàn cao, mặt phẳng, tránh kê trực tiếp xuống nền sân
Trải một lớp khăn hoặc giấy cho bàn sạch, nhưng đừng dùng khăn dễ bay
Đặt mâm quay ra ngoài, tránh chỗ gió lùa thẳng
Chuẩn bị sẵn chỗ hóa vàng cách xa mâm và cách xa xe cộ, cây khô
Nếu trời mưa, dựng ô hoặc lùi mâm vào hiên, đừng cố bày giữa sân
Mâm cúng ngoài trời không phải chỗ để phô, và một mâm gọn bày chắc chắn vẫn hơn một mâm đầy mà đổ giữa lúc đang khấn.
Câu hỏi thường gặp
Không có sân thì bày mâm ngoài trời ở đâu?
Ban công là chỗ quen dùng nhất ở căn hộ. Không có ban công thì kê bàn trong nhà quay ra cửa chính và mở cửa trong lúc làm lễ. Không nên bày ở hành lang chung.
Mâm cúng chay ngoài trời có được không?
Được. Nhiều gia đình theo đạo Phật làm mâm chay với xôi, chè, hoa quả và bánh. Tập tục không bắt buộc phải có đồ mặn trên mâm giao thừa.
Lễ xong thì xử lý đồ trên mâm thế nào?
Đợi hương tàn rồi hạ lễ, đồ ăn mang vào dùng trong ngày mùng một. Vàng mã hóa ở chỗ an toàn. Tro hương để nguội hẳn mới đổ, nhiều nhà rải vào gốc cây trong vườn.
Có cần mua bộ đồ mới để cúng giao thừa không?
Không cần. Bát đĩa và chân nến vẫn dùng hằng ngày đều được, miễn là rửa sạch và lau khô. Nhiều nhà giữ một bộ riêng cho việc cúng, nhưng đó là thói quen chứ không phải lệ.
