Gốm sứ thủ công là gì

Chữ thủ công bị dùng nhiều tới mức gần như mất nghĩa. Trên cùng một kệ hàng, cả món đổ khuôn in decal lẫn món chuốt tay vẽ tay đều được gọi như nhau.

Gốm sứ thủ công là món mà khâu tạo hình và khâu trang trí do tay người làm, không phải do máy. Điều đó dẫn tới một hệ quả kiểm được: không có hai chiếc giống hệt nhau. Đó là ranh giới rõ nhất, và nó nhìn ra được ngay tại chỗ.

Thủ công nghĩa là gì

Không phải mọi công đoạn đều phải làm tay. Ngay cả xưởng thủ công cũng dùng lò hiện đại và dùng máy nghiền men, vì hai việc ấy không quyết định hình hài sản phẩm.

Hai khâu quyết định là tạo hình và trang trí.

Tạo hình bằng tay nghĩa là chuốt trên bàn xoay hoặc nặn đắp, chứ không phải ép khuôn hàng loạt rồi lấy ra nguyên dạng.

Trang trí bằng tay nghĩa là vẽ, khắc hoặc đắp từng chiếc, chứ không phải dán decal hay in lưới.

Một món rót khuôn nhưng vẽ tay thì vẫn nằm trong vùng thủ công, vì phần mang dấu người nằm ở nét vẽ. Một món chuốt tay nhưng in decal thì đã sang phía bên kia.

Nhìn ra bằng mắt

Hàng cuối là phép thử chắc nhất, và nó chỉ cần xin người bán cho xem hai chiếc cùng mẫu.

Chỗ hay nhầm: men rạn và men chảy loang không phải dấu hiệu của thủ công. Cả hai đều làm được trên dây chuyền.

Được gì và mất gì

Đồ làm tay không hơn đồ dây chuyền ở mọi mặt. Nó mạnh ở vài chỗ và yếu ở vài chỗ khác, và biết rõ điều đó thì chọn dễ hơn.

Được: mỗi chiếc có nét riêng, hoa văn có chiều sâu mà in không cho, và món đồ mang dấu của người làm ra nó.

Mất: giá cao hơn, các chiếc không chồng khít nhau, và khó đặt bù đúng chiếc cũ khi vỡ.

Điều không đổi: độ bền phụ thuộc vào nhiệt độ nung và chất cốt, không phụ thuộc vào cách trang trí. Đồ dây chuyền nung đủ nhiệt vẫn rất chắc.

Cũng vậy với độ an toàn. Nó phụ thuộc vào thành phần men, và ở cả hai bên đều có hàng đạt chuẩn lẫn hàng không.

Dùng cho việc gì

Cách chia hợp lý trong nhà phần lớn người Việt là dùng cả hai, mỗi loại cho một việc.

• Bát đĩa ăn hằng ngày. Đồ dây chuyền hợp hơn: đồng đều, chồng khít, mua bù dễ

• Bộ đồ thờ. Đồ làm tay, vì bộ này ít khi thay và hoa văn vẽ tay giữ nét qua nhiều năm

• Món trưng bày. Đồ làm tay, vì đây là chỗ sự không hoàn toàn đều nhau thành điểm mạnh

• Quà tặng. Đồ làm tay, vì món mang dấu tay người nói được nhiều hơn

• Đồ cho quán ăn quán cà phê. Đồ dây chuyền cho nhóm dùng, đồ làm tay cho nhóm trưng bày

Nghề ở Bát Tràng

Bát Tràng là làng gốm bên sông Hồng, nay thuộc xã Bát Tràng, Hà Nội. Nghề ở đây truyền trong họ và trong nhà, không truyền qua trường lớp.

Cách truyền ấy tạo ra một đặc điểm dễ nhận: hai xưởng cạnh nhau có thể cho ra hai sắc men khác nhau dù cùng gọi là men lam. Sự khác nhau ấy là dấu của từng nhà.

Ở Cương Duyên, nghề đi qua ba thế hệ, từ cụ Phạm Tiến Môn làm nghề từ năm 1961, Phạm Duy Cương gắn với mốc thương hiệu năm 1991, tới thế hệ con cháu hiện tại. Sản phẩm được vẽ tay, không phun máy và không in decal.

Lịch sử làng nghề và phần tư liệu còn lại nằm ở bài câu chuyện gốm Bát Tràng. Các bước làm ra một sản phẩm nằm ở bài quy trình tạo nên một sản phẩm gốm sứ thủ công.

Câu hỏi thường gặp

Gốm và sứ khác nhau ở đâu?

Khác ở đất và nhiệt độ nung. Sứ nung cao hơn, cốt trắng và đặc, gõ nghe tiếng trong. Gốm nung thấp hơn, cốt dày và xốp hơn, gõ nghe tiếng đục.

Đồ thủ công có nên dùng máy rửa bát không?

Đồ vẽ dưới men thì được ở chế độ nhẹ. Đồ vẽ trên men, viền vàng hoặc men rạn thì rửa tay, vì lớp vẽ nằm trên bề mặt và đường rạn ngấm nước nóng.

Làm sao biết người bán nói thật về hàng làm tay?

Không cần tin lời. Xin xem hai chiếc cùng mẫu đặt cạnh nhau, và nhìn nét vẽ có đậm nhạt không. Hai việc này làm được ngay tại chỗ.

Mua đồ thủ công online thì kiểm thế nào?

Xin ảnh chụp gần nét vẽ và ảnh lật đáy, chụp dưới ánh sáng tự nhiên. Hỏi thẳng là vẽ tay hay in, và mẫu này còn làm lâu dài không.

Đọc thêm

• Gốm sứ công nghiệp và thủ công

• Sản phẩm gốm độc bản

• Chọn mua gốm sứ thủ công