Khác biệt giữa gốm sứ công nghiệp và thủ công

Hai chiếc bát cùng dáng, cùng màu, một chiếc giá gấp năm chiếc kia. Câu hỏi hợp lý là chiếc đắt hơn có gì.

Khác biệt giữa gốm sứ công nghiệp và thủ công nằm ở khâu tạo hình và khâu trang trí. Công nghiệp đổ khuôn hàng loạt rồi in hoa văn, thủ công chuốt trên bàn xoay rồi vẽ tay. Phần nung thì cả hai đều dùng lò, và chất lượng nung không phụ thuộc vào cách tạo hình.

Hai quy trình

Công nghiệp. Đất được ép hoặc rót vào khuôn thạch cao, tách khuôn, sửa nhẹ, phun men, in decal hoặc in lưới hoa văn, rồi vào lò tuynel chạy liên tục. Một mẻ cho ra hàng nghìn chiếc giống hệt nhau.

Thủ công. Đất được chuốt trên bàn xoay hoặc đắp tay, phơi, sửa nguội, vẽ tay từng chiếc, nhúng men, rồi nung. Mỗi chiếc qua tay người ở nhiều công đoạn nên không chiếc nào trùng chiếc nào.

Các bước của quy trình thủ công được kể chi tiết ở bài quy trình tạo nên một sản phẩm gốm sứ thủ công.

Nhìn ra bằng mắt

Không cần biết trước xuất xứ, bốn chỗ sau đủ để phân biệt.

Chỗ hay nhầm: men rạn và men chảy loang không phải dấu hiệu của thủ công. Cả hai đều làm được trên dây chuyền.

Cái nào hợp việc gì

Đây mới là câu hỏi đáng hỏi, vì không có bên nào tốt hơn bên nào ở mọi mặt.

Đồ dùng hằng ngày trong bếp. Công nghiệp thắng. Đồng đều, chồng khít, mua lẻ bù chiếc vỡ được, giá rẻ, và vào máy rửa bát không tiếc.

Bộ bát đĩa tiếp khách. Tuỳ nhà. Nếu muốn bộ nhìn có dấu tay người thì thủ công, nếu muốn một bộ lớn đồng đều thì công nghiệp.

Đồ thờ. Thủ công thường được chọn, vì bộ đồ thờ ít khi thay và hoa văn vẽ tay giữ được nét riêng qua nhiều năm.

Đồ trưng bày và quà tặng. Thủ công, vì đây là nơi sự không hoàn toàn đều nhau trở thành điểm mạnh chứ không phải lỗi.

Vì sao chênh giá

Giá đồ thủ công cao hơn chủ yếu vì thời gian người làm bỏ vào, chứ không phải vì nguyên liệu đắt hơn.

Một chiếc bình vẽ tay có thể mất vài giờ chỉ riêng phần vẽ. Người vẽ phải học nhiều năm mới ra được nét ổn định. Thêm vào đó là tỷ lệ hỏng: đồ chuốt tay và vẽ tay có nhiều chiếc không qua được khâu kiểm, và chi phí ấy tính vào những chiếc còn lại.

Ngược lại, dây chuyền công nghiệp chia chi phí khuôn và chi phí in cho hàng nghìn sản phẩm, nên chiếc thứ một nghìn gần như chỉ còn tiền đất và tiền nung.

Chỗ dễ hiểu nhầm

Thủ công không đồng nghĩa với bền hơn. Độ bền phụ thuộc vào nhiệt độ nung và chất lượng cốt, và một dây chuyền công nghiệp tốt nung ở nhiệt độ cao cho ra đồ rất chắc.

Thủ công cũng không đồng nghĩa với an toàn hơn. An toàn phụ thuộc vào thành phần men, và ở cả hai bên đều có hàng đạt chuẩn lẫn hàng không.

Điều thủ công thật sự cho là tính riêng của từng chiếc và dấu vết của người làm ra nó. Đó là giá trị có thật, nhưng là một giá trị khác, không phải giá trị bền hơn.

Trong nhà phần lớn người Việt, hai loại này cùng tồn tại: bát đĩa ăn hằng ngày là hàng công nghiệp, còn bộ đồ thờ và món trưng bày là hàng làm tay. Đó là cách chia hợp lý.

Câu hỏi thường gặp

Đồ in decal có phải hàng kém không?

Không. Decal là một kỹ thuật trang trí, và nó cho hoa văn phức tạp với giá thấp. Vấn đề chỉ nảy sinh khi người bán gọi nó là vẽ tay.

Làm sao biết món đồ vẽ tay thật hay in?

Soi nghiêng dưới ánh sáng, nhìn nét vẽ. Vẽ tay có chỗ đậm chỗ nhạt do lực bút. In thì màu phủ đều một mức, và nhiều khi thấy lưới chấm nhỏ khi nhìn gần.

Gốm và sứ khác nhau ra sao?

Khác ở đất và nhiệt độ nung. Sứ nung cao hơn, cốt trắng, mỏng, gõ nghe tiếng trong. Gốm nung thấp hơn, cốt dày và xốp hơn, gõ nghe tiếng đục.

Đồ thủ công có nên dùng máy rửa bát không?

Đồ vẽ dưới men thì được ở chế độ nhẹ. Đồ vẽ trên men hoặc vẽ vàng thì không, vì lớp vẽ nằm trên bề mặt và nước nóng áp lực cao sẽ làm mòn dần.

Đọc thêm

• Chọn mua gốm sứ thủ công

• Gốm sứ thủ công làm ra thế nào

• Giữ đồ gốm sứ bền đẹp