Lễ tạ đất cúng trong nhà hay ngoài sân

Lễ tạ đất vốn là lễ làm ngoài sân, vì nó hướng tới vị thần cai quản mảnh đất. Nhưng phần lớn gia đình ở thành phố bây giờ không có sân.

Theo lệ, lễ tạ đất làm ngoài sân hoặc trước cửa nhà, hướng ra ngoài. Nhà không có sân thì bày trong nhà ở ban thờ Thổ Công, hoặc kê bàn quay ra cửa chính và mở cửa trong lúc làm lễ. Cả hai cách đều được dùng rộng rãi.

Vì sao lệ gốc là ngoài sân

Lễ tạ đất hướng tới thần cai quản đất, tức là hướng tới chính mảnh đất chứ không hướng vào trong nhà. Đặt mâm ngoài sân là cách thể hiện điều đó bằng vị trí.

Có một lý do thực tế đi kèm: lễ này thường có hóa vàng, và làm ngoài trời thì vừa an toàn vừa gọn. Ở nhà có sân, chỗ hóa vàng cũng thường nằm ngay đó.

Vị trí quen chọn là giữa sân trước, hoặc ngay trước cửa chính. Mâm quay ra ngoài, người khấn đứng quay vào nhà.

Làm trong nhà khi không có sân

Đây là hoàn cảnh của phần lớn gia đình ở căn hộ và nhà ống mặt phố, và nó có cách xử lý rõ ràng.

Nhà có ban thờ Thổ Công riêng thì bày lễ ở đó. Ban thờ này thường đặt ở tầng trệt hoặc gần cửa, và nó vốn là chỗ dành cho vị thần trong nhà.

Nhà không có ban thờ Thổ Công thì kê một bàn nhỏ quay ra cửa chính, mở cửa trong lúc làm lễ. Ý của lễ nằm ở hướng ra ngoài, không nằm ở chỗ phải đứng dưới trời.

Ban công cũng là chỗ nhiều nhà chọn. Không nên bày ở hành lang chung hay chiếu nghỉ cầu thang, vì đó là chỗ đi lại của nhiều nhà và việc hóa vàng ở đó gây nguy hiểm.

Hai cách so cạnh nhau

Không có cách nào bị coi là thiếu. Việc chọn dựa vào nhà có gì, và đó vốn là cách phần lớn tập tục thờ cúng vận hành.

Lễ vật

Mâm tạ đất chia thành phần lễ và phần cỗ, giống nhiều lễ khác trong năm.

Phần lễ gồm hương, đôi nến, hoa tươi, trầu cau, rượu, nước, một đĩa gạo, một đĩa muối và tiền vàng. Với lễ làm ngoài sân, nến nên là loại có chắn gió.

Phần cỗ tùy nếp nhà. Cỗ mặn quen có gà luộc hoặc thịt luộc, xôi, một bát canh và một món xào. Cỗ chay thì xôi chè, rau củ xào, đậu.

Nhiều nhà bày thêm mâm ngũ quả. Đây là phần không bắt buộc nhưng làm mâm lễ cân hơn về hình thức.

Trình tự làm lễ

• Dọn sạch chỗ làm lễ, lau ban thờ nếu bày trong nhà

• Bày mâm, đặt hương và nến ở phía trước, cỗ ở giữa, hoa quả hai bên

• Gia chủ ăn mặc chỉnh tề, thắp nến rồi thắp hương

• Khấn nêu rõ ngày, tên người khấn, nơi ở, lời tạ ơn và lời xin cho năm tới

• Đợi hết tuần hương, hạ lễ rồi hóa vàng ở chỗ an toàn

• Gạo và muối sau lễ thì rắc quanh sân hoặc trước cửa, tùy lệ nhà

Lễ thường làm ban ngày, khung sáng được chọn nhiều nhất. Cách hóa vàng an toàn nằm ở bài thắp hương xong bao lâu thì hóa vàng.

Lễ tạ đất là lễ của nhà mình với mảnh đất mình đang ở. Làm ở đâu trong nhà cũng được, miễn là làm cho tử tế.

Câu hỏi thường gặp

Làm cả hai, ngoài sân rồi trong nhà, có được không?

Được, và nhà có sân rộng đôi khi làm vậy: lễ chính ngoài sân, rồi thắp hương ban thờ gia tiên trong nhà. Nhưng chỉ làm một lễ cũng đủ.

Ban thờ Thổ Công và ban thờ gia tiên có phải một không?

Không. Ban thờ Thổ Công dành cho thần cai quản đất và nhà, ban thờ gia tiên dành cho ông bà. Nhiều nhà gộp hai ban vào một mặt bàn nhưng vẫn tách bát hương.

Ở chung cư có làm lễ tạ đất được không?

Được. Bày ở ban thờ trong nhà hoặc ở ban công, mở cửa trong lúc làm lễ, và hóa vàng ở chỗ khu nhà bố trí.

Trời mưa thì dời lễ hay chuyển vào trong?

Chuyển vào trong là cách gọn nhất, vì dời ngày thì lại phải sắp xếp lại cả nhà. Bày quay ra cửa chính và mở cửa là đủ.

Đọc thêm

• Tạ đất đầu năm hay cuối năm

• Sắp xếp ban thờ đúng cách

• Những điều kiêng kỵ khi thắp hương