Lễ vật cúng Thần Tài mùng 10 hằng tháng
Ở phố hàng, sáng mùng mười âm lịch nhà nào cũng có một mâm nhỏ đặt sát đất trước cửa. Đây là lễ diễn ra mười hai lần mỗi năm, nhiều hơn bất cứ lễ nào khác trong nhà.
Lễ cúng Thần Tài mùng 10 hằng tháng thường gồm bộ Tam Sên, mâm ngũ quả, hoa tươi, hương đèn, cùng ba thứ để cố định trên ban là gạo, muối và nước. Đây là lễ nhỏ làm đều đặn, khác với vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng vốn làm lớn hơn.
Vía lớn và vía nhỏ
Hai ngày này hay bị gọi lẫn, và phân biệt được thì việc sắm lễ nhẹ đi nhiều.
Mùng 10 tháng Giêng là ngày vía Thần Tài, được coi là ngày lớn nhất trong năm của tục này. Hàng quán làm lễ đầy đủ, nhiều nơi còn mua vàng lấy may.
Mùng 10 các tháng còn lại là lễ thường kỳ, làm gọn. Nhiều nhà chỉ thay nước, thay hoa, bày một đĩa quả và thắp hương.
Hiểu nhầm hay gặp là đem quy mô của vía tháng Giêng áp cho cả mười một tháng còn lại. Làm vậy thì lễ thành gánh nặng, và chính điều đó khiến nhiều nhà bỏ giữa chừng.
Bộ Tam Sên
Đây là phần đặc trưng nhất của mâm cúng Thần Tài, và cũng là phần ít gặp ở các lễ khác.
Tam Sên gồm ba món: một miếng thịt heo luộc, một quả trứng luộc, và một con tôm hoặc cua luộc. Ba món này theo cách hiểu dân gian ứng với ba loài sống ở ba nơi, gộp lại thành một lời dâng đủ đầy.
Cách làm đơn giản: luộc chín, để nguyên miếng, bày trên một đĩa. Không cần nêm nếm, vì đây là lễ vật chứ không phải món ăn.
Nhà làm lễ chay hoặc nhà không tiện chuẩn bị thì bày mâm quả và bánh kẹo, và điều này không bị coi là thiếu.
Những thứ còn lại trên mâm
Lễ vật | Chuẩn bị thế nào |
|---|---|
Mâm quả | Ba tới năm loại, chọn quả còn cuống lá, màu tươi. Cam quýt hay được chọn vì nhỏ vừa mâm |
Hoa tươi | Cúc, đồng tiền hoặc hồng. Cành ngắn vì ban thờ Thần Tài hẹp |
Hương, nến | Ba hoặc năm nén. Nến nhỏ, đặt hai bên |
Gạo, muối, nước | Đặt cố định trên ban. Nước thay hằng tuần, gạo muối thay khi cũ |
Rượu, trà | Ba chén nhỏ, rót vừa. Nhiều nhà bày thêm thuốc lá theo lệ vùng |
Tiền vàng | Theo lệ nhà. Hóa ở chỗ an toàn sau khi hết tuần hương |
Ba chóe hoặc ba hũ đựng gạo, muối, nước là bộ thường thấy trên ban Thần Tài, giống bộ trên ban thờ gia tiên. Chi tiết về ba món này nằm ở bài cách đặt hũ gạo muối nước.
Bày mâm trên ban thờ hẹp
Ban thờ Thần Tài đặt sát mặt đất và mặt ban rất hẹp, nên việc bày có mấy điều riêng.
Bát hương đặt giữa. Gạo, muối, nước xếp phía trong. Hoa một bên, mâm quả một bên. Đồ lễ của ngày mùng 10 thì đặt phía trước, và nếu không đủ chỗ thì kê một bàn nhỏ ngay dưới.
Điều cần tránh: để mâm lễ lồi ra lối đi. Ban thờ Thần Tài nằm ở chỗ người qua lại, và va vào là đổ cả ban.
Lau ban trước khi bày lễ, đây là việc mất hai phút và là thứ dễ thấy nhất với khách bước vào cửa hàng.
Giờ cúng
Lễ Thần Tài thường làm trong buổi sáng, trước hoặc ngay khi mở hàng. Nhiều nhà làm trong khoảng bảy tới mười một giờ.
Giờ Ngọ từ mười một giờ tới một giờ chiều cũng được chọn khá nhiều với lễ này, khác với lễ gia tiên. Lý do trong lệ là việc làm ăn thuộc về dương, lý do thực tế là lúc đó cửa hàng vãn khách. Chi tiết nằm ở bài thắp hương giờ Ngọ.
Không có khung giờ bắt buộc. Điều nên tránh chỉ là làm lễ lúc đang bận tiếp khách, vì khi đó nó thành làm cho xong.
Sau khi hết tuần hương
Phần sau lễ đơn giản nhưng có mấy điều theo lệ.
Đợi hương tàn hẳn rồi mới hạ lễ, thường khoảng bốn mươi lăm phút
Đồ ăn hạ xuống thì người trong nhà và người làm cùng dùng, không bỏ đi
Gạo và muối giữ lại trong nhà, nhiều nơi kiêng rắc ra ngoài với lễ Thần Tài
Hóa vàng ở chỗ thoáng, cách xa hàng hóa và xe cộ
Lau lại ban, thay nước, sắp lại đồ cho gọn
Điều cuối cùng nghe nhỏ nhưng lại là thứ khách nhìn thấy mỗi ngày, còn mâm lễ thì chỉ có mặt một buổi.
Câu hỏi thường gặp
Không có bộ Tam Sên thì cúng được không?
Được. Nhiều nhà chỉ bày mâm quả, hoa và bánh kẹo. Tam Sên là phần đặc trưng chứ không phải điều kiện để lễ thành.
Ban thờ Thần Tài có cần thay hoa mỗi tháng không?
Nên thay khi hoa bắt đầu héo, không đợi tới mùng 10. Hoa héo trên ban thờ đặt ở chỗ khách nhìn thấy là điều nên tránh nhất.
Nhà ở, không kinh doanh, có cần thờ Thần Tài không?
Không bắt buộc. Tục này gắn với việc buôn bán, nên phần lớn nhà ở thuần túy không lập ban thờ Thần Tài.
Quên cúng mùng 10 một tháng thì sao?
Không sao. Cúng bù vào hôm sau, hoặc bỏ qua tháng đó. Đây là lễ thường kỳ, và tập tục không có nghi thức sửa sai cho việc bỏ lỡ.
