Lộc bình, cách chọn cỡ và đọc hoạ tiết
Lộc bình luôn đi theo đôi và luôn đứng dưới đất. Hai đặc điểm ấy đã quyết định gần hết cách chọn và cách đặt nó.
Lộc bình là bình gốm cỡ lớn đặt dưới sàn, dáng miệng loe, cổ thắt, thân phình và chân thu lại. Cỡ thông dụng cao từ một mét hai tới một mét tám, đi thành đôi. Chọn lộc bình gồm ba việc: chọn cỡ theo chiều cao trần, chọn hoạ tiết theo chỗ đặt, và kiểm chất lượng ở phần vai và cổ.
Dáng lộc bình
Dáng lộc bình có bốn phần, và mỗi phần được gọi bằng một cái tên riêng trong nghề.
Phần | Đặc điểm |
|---|---|
Miệng | Loe ra, thường có gờ. Đây là chỗ hay sứt nhất vì nằm ngang tầm tay |
Cổ | Thắt lại, nối miệng với vai. Cổ càng dài thì dáng càng thanh |
Thân | Phình rộng nhất ở khoảng một phần ba từ trên xuống. Đây là mặt mang hoa văn chính |
Chân đế | Thu nhỏ lại. Chân càng nhỏ thì dáng càng nhẹ nhưng đứng càng kém vững |
Tỷ lệ giữa bốn phần này quyết định lộc bình nhìn thanh hay nặng. Bình có cổ ngắn và thân phình sớm thì trông bè, còn cổ dài và thân phình muộn thì trông cao hơn chiều cao thật.
Chọn cỡ theo chiều cao trần
Đây là quyết định quan trọng nhất, và cũng là chỗ hay mua hớ vì cửa hàng bao giờ cũng rộng và cao hơn nhà.
Quy tắc dùng được: chiều cao lộc bình không vượt quá một phần ba chiều cao trần. Nhà trần ba mét hợp với bình cao khoảng một mét tới một mét hai. Nhà trần ba mét sáu thì lên được một mét tư tới một mét sáu.
Loại cao trên một mét tám thuộc về nhà thờ họ, từ đường và sảnh lớn. Đặt vào phòng khách nhà phố thì nó át hết mọi thứ khác.
Còn một phép đo nữa: đo cả lối khiêng vào. Lộc bình lớn nặng và không xoay được trong hành lang hẹp, nên hỏi trước về kích thước hộp và đường vận chuyển.
Đọc hoạ tiết
Hoa văn trên lộc bình thường theo bộ, và mỗi bộ có sắc thái riêng.
Tứ linh gồm long, lân, quy, phượng. Đây là bộ trang trọng nhất, hợp từ đường, nhà thờ họ và phòng khách nhà lớn.
Tứ quý gồm tùng, cúc, trúc, mai, ứng với bốn mùa. Nhẹ hơn tứ linh, hợp phòng khách nhà ở.
Sen và hạc cho cảm giác tĩnh, hợp phòng thờ và không gian cần yên.
Cuốn thư và chữ Hán như phúc, lộc, thọ, thường đi cùng hoa văn viền, hợp nhà giữ lối cổ.
Nguyên tắc chọn: hoa văn càng dày thì càng cần khoảng trống quanh bình và cần tường trơn làm nền. Ý nghĩa của từng mô típ nằm ở bài ý nghĩa hoa văn truyền thống trên đồ gốm.
Kiểm chất lượng
Lộc bình là món gốm lớn nhất trong nhà, nên lỗi nung cũng dễ xuất hiện hơn.
Xem phần vai và cổ. Đây là chỗ chịu lực khi nung, hay có vết móp hoặc lệch. Nhìn từ trên xuống xem miệng có tròn đều không
Gõ nhẹ vào thân. Tiếng trong và ngân là nung đủ. Tiếng đục hoặc rè là dấu hiệu có vết nứt bên trong
Nhìn nghiêng dưới ánh sáng. Soi bọt men, vết rỗ và chỗ sống men, nhất là ở phần thân rộng
Đặt xuống mặt phẳng. Ấn nhẹ hai bên xem có cập kênh. Bình lớn mà cập kênh thì rất nguy hiểm
So hai chiếc trong đôi. Cùng chiều cao, cùng nước men, hoa văn đối xứng nhau nếu là đôi vẽ đối
Điểm cuối quan trọng hơn người ta nghĩ. Một đôi lộc bình lệch nhau vài phân là điều nhìn ra ngay khi đặt hai bên cửa.
Đặt và giữ
Lộc bình đứng dưới sàn nên nó chịu nhiều va chạm hơn mọi món gốm khác trong nhà.
Đặt trên mặt phẳng cứng, tránh sàn gỗ mỏng và tránh chỗ có người đi lại thường xuyên. Nhiều nhà kê thêm một đế gỗ, vừa nâng bình lên vừa phân tán lực.
Để trống trong lòng bình hoặc đổ một ít cát khô xuống đáy cho nặng. Không đổ nước, vì nước đọng lâu ngày để lại vết trong lòng và làm bình nặng tới mức khó di chuyển.
Lau bụi bằng khăn mềm, chú ý phần vai và cổ vì đó là chỗ bám bụi nhiều nhất. Không dùng chất tẩy mạnh. Chi tiết nằm ở bài giữ gốm sứ bền màu.
Một đôi lộc bình chọn đúng cỡ sẽ đứng ở đúng chỗ ấy hàng chục năm. Chọn sai cỡ thì năm nào cũng thấy nó chiếm chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc mua theo đôi không?
Không bắt buộc, nhưng đôi là cách bày phổ biến nhất vì lộc bình thường đặt hai bên một trục đối xứng. Một chiếc đứng riêng thì cần chỗ đặt khác hẳn.
Lộc bình có cắm hoa được không?
Về công năng thì được với loại miệng rộng, nhưng phần lớn lộc bình được dùng làm vật trang trí đứng riêng. Cắm hoa khô hoặc cành lớn thì hợp hơn hoa tươi.
Nhà trần thấp có dùng lộc bình được không?
Được, nếu chọn cỡ nhỏ khoảng tám mươi phân tới một mét. Ép một đôi cao một mét sáu vào phòng trần hai mét bảy thì cả phòng thành chật.
Lộc bình bị nứt chân thì xử lý thế nào?
Nứt ở chân đế ảnh hưởng tới độ vững nên cần xử lý ngay, ít nhất là chuyển sang chỗ không có người qua lại. Vết nứt xuyên cốt thì không hàn lại được.
