Măng cụt có thắp hương được không
Trong rổ quả mua về bày mâm, quả măng cụt hay bị nhấc ra để riêng. Người nhấc thường không giải thích, chỉ nói là kiêng.
Măng cụt có thắp hương được không thì tuỳ nếp nhà. Nhiều gia đình tránh vì chữ cụt trong tên gợi nghĩa dở, nhưng không có giáo lý hay quy định nào cấm. Đây là lệ kiêng theo âm chữ, cùng nhóm với việc tránh quả sầu riêng hay quả chuối ở một số vùng.
Vì sao có lệ kiêng
Lệ này đi theo âm chữ chứ không theo tính chất của quả. Cụt gợi nghĩa dở dang, không trọn. Mâm lễ thì mong đủ đầy, nên người ta tránh.
Cùng một lối nghĩ ấy tạo ra nhiều lệ khác: sầu riêng bị tránh vì chữ sầu, lê bị tránh ở vài nơi vì gợi chữ lê lết. Ngược lại, quả được chuộng cũng vì âm: quả dừa gần chữ vừa, quả sung gợi chữ sung túc.
Điều đáng nói là lệ theo âm chữ chỉ đúng trong tiếng Việt và chỉ đúng ở vùng nói theo cách đó. Người miền Nam đọc quả mãng cầu thành cầu, người miền Bắc thì không đặt nặng chữ này. Vì thế mâm ngũ quả hai miền khác nhau khá nhiều.
Lệ vùng khác nhau ra sao
Vùng | Cách chọn quả |
|---|---|
Miền Bắc | Chọn theo màu và theo ngũ hành. Chuối xanh làm nền, bưởi hoặc phật thủ ở giữa. Ít đặt nặng âm chữ |
Miền Trung | Có gì bày nấy, ít kiêng. Trọng lòng thành hơn danh mục |
Miền Nam | Chọn theo âm chữ khá chặt. Mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài. Tránh chuối vì âm gần chữ chúi |
Quả chuối là ví dụ rõ nhất: miền Bắc dùng làm nền cho cả mâm, miền Nam thì tránh. Cùng một quả, hai lệ ngược nhau.
Nên nhà nào theo nếp nhà ấy. Nếu không rõ thì hỏi người lớn trong họ, đó là nguồn chắc hơn mọi danh sách.
Quả bày mâm nên chọn thế nào
Bỏ phần âm chữ sang một bên thì còn mấy tiêu chí thực tế, và chúng đúng ở mọi vùng.
Chọn quả còn cuống và còn lá, vì mâm để nhiều ngày
Chọn quả chưa chín hẳn, để không nẫu giữa chừng
Tránh quả có mùi mạnh trong phòng thờ kín
Tránh quả nhiều nước dễ chảy, làm ướt mặt ban thờ
Lau khô quả trước khi bày, không rửa rồi bày ngay
Xếp quả nặng ở dưới, quả nhẹ ở trên, để mâm không đổ
Măng cụt thì rơi vào hai tiêu chí cuối: vỏ mềm, dễ dập, và ruột chảy nước khi để lâu. Nhiều nhà tránh nó vì lý do này chứ không vì tên gọi.
Mâm bồng và cách bày
Mâm quả đặt trên mâm bồng, là món đế cao có chân trong bộ đồ thờ. Chiều cao chân giúp mâm quả nổi lên so với các món khác trên ban thờ.
Ban thờ thường có một mâm bồng ở giữa hoặc hai chiếc hai bên, tuỳ nếp nhà và tuỳ chỗ. Cách bày cả bộ nằm ở bài sắp xếp ban thờ đúng cách.
Mâm bồng nên chọn đường kính vừa với bề rộng ban thờ, thường chiếm chừng một phần tư tới một phần ba. Rộng quá thì chiếm chỗ của lọ hoa và chân nến.
Chỗ nên dừng lại
Không có ghi chép hay nghiên cứu nào cho thấy loại quả trên mâm ảnh hưởng tới việc gì xảy ra sau đó. Cương Duyên không tư vấn theo mệnh và không hứa kết quả nào từ việc chọn quả.
Điều mà lệ kiêng thật sự làm được là giữ cho mâm lễ có một trật tự mà cả nhà cùng hiểu. Đó là giá trị của tập tục, và nó không cần tới lời hứa nào.
Nếu trong nhà có người thấy lấn cấn về một loại quả, cách gọn nhất là thay loại khác. Mâm lễ là chỗ để cả nhà cùng yên tâm, không phải chỗ để tranh luận đúng sai.
Câu hỏi thường gặp
Đã bày măng cụt lên rồi thì có phải bỏ xuống không?
Không có lệ nào nói phải bỏ. Nếu trong nhà không ai thấy lấn cấn thì cứ để. Lần sau muốn theo lệ thì đổi loại khác.
Mâm ngũ quả có bắt buộc đúng năm loại không?
Năm loại là con số quen thuộc, ứng với ngũ hành theo cách tính dân gian. Nhưng nhiều nhà bày ba hoặc bảy loại, và không có lệ chung nào bắt buộc.
Quả nhập khẩu bày ban thờ được không?
Được. Không có lệ nào phân biệt quả trong nước hay nhập. Điều đáng cân nhắc là quả có tươi lâu được vài ngày trên ban thờ hay không.
Bày quả xong bao lâu thì hạ xuống?
Thường sau lễ hoặc khi quả bắt đầu chín quá. Không nên để tới lúc quả nẫu, vì nước chảy ra làm hỏng mặt ban thờ và mâm bồng.
