Mùng 1 đầu tháng nên làm gì theo nếp cũ
Nếp mùng một gồm bốn việc quen thuộc, mất chừng năm phút. Bài viết nói rõ từng việc, các điều nhiều nhà kiêng và chỗ nên dừng lại.
·
Đọc khoảng 6 phút
Biên soạn: Đội nội dung Cương Duyên
Sáng mùng một âm lịch, chợ hoa đông hơn thường lệ và các quán cơm chay kín chỗ từ sớm. Đó là dấu hiệu dễ thấy nhất của một nếp sinh hoạt vẫn còn nguyên ở thành phố.
Mùng một đầu tháng, nếp quen của nhiều gia đình gồm bốn việc: lau ban thờ và thay nước, thắp hương thưa với gia tiên, ăn chay nếu nhà có lệ, và giữ ý trong lời nói việc làm cả ngày. Các điều kiêng đi kèm thì mỗi vùng một khác.
Vì sao mùng một được coi trọng
Mùng một là ngày trăng non, mở đầu một tháng âm lịch. Cùng với ngày rằm trăng tròn, đây là hai mốc dễ nhớ nhất trong tháng, và nếp thờ cúng của người Việt bám vào hai mốc ấy.
Ý nghĩa của ngày này nằm ở chỗ nó là một điểm dừng có sẵn. Mỗi tháng hai lần, nhà có một cớ để lau ban thờ, thay hoa và ngồi lại. Với nhịp sống bây giờ, cái cớ ấy có giá trị riêng của nó.
Cách nói mùng một quyết định cả tháng nên hiểu theo nghĩa ấy: ngày đầu tháng đặt ra một nếp, không phải một lời hứa về vận may.
Bốn việc quen làm
Lau ban thờ và thay nước. Việc đầu tiên và cũng nhẹ nhất. Đổ nước cũ, rửa chén, rót nước mới, bỏ hoa đã héo, phủi tro rơi trên mặt ban. Mất chừng năm phút nhưng đó là thứ thay đổi rõ nhất.
Thắp hương. Một hoặc ba nén, thường vào buổi sáng. Nhiều nhà bày thêm đĩa quả và một bình hoa mới. Mâm cỗ thì tùy, phần lớn gia đình không làm cỗ vào mùng một thường, chỉ làm vào mùng một Tết và các tháng có việc.
Ăn chay. Đây là lệ của nhà theo đạo Phật hoặc nhà có thói quen ăn chay hai ngày mỗi tháng. Không phải nhà nào cũng giữ, và không giữ cũng không bị coi là thiếu.
Đi chùa. Nhiều người đi chùa vào sáng mùng một hoặc ngày rằm, thường kết hợp với việc cầu an đầu tháng. Nhà không có ban thờ thì đây là cách thay thế quen thuộc.
Những điều nhiều nhà kiêng
Các điều kiêng ngày mùng một khá nhiều và khác nhau rõ giữa các vùng. Nhóm được nhắc tới nhiều nhất gồm những điều sau, kèm cách hiểu dân gian đi cùng.
Điều kiêng | Cách hiểu dân gian |
|---|---|
Quét nhà, đổ rác | Quét ngày đầu tháng thì quét luôn cái may đi. Nhiều nhà vẫn quét nhưng gom rác lại, không đổ |
Cho vay, đòi nợ | Tiền ra khỏi nhà ngày đầu tháng được coi là mở đầu không thuận |
Làm vỡ đồ | Gợi ý đổ vỡ, chia lìa. Đây là điều kiêng chung cho cả ngày rằm và ngày Tết |
Cãi vã, nói lời nặng | Điều được giữ chặt nhất, và cũng là điều dễ hiểu nhất |
Cắt tóc | Lệ vùng, không phải nơi nào cũng kiêng |
Nhìn cả bảng thì thấy phần lớn các điều kiêng này hướng tới cùng một việc: giữ cho ngày đầu tháng trôi qua êm. Đó là một cách nhắc rất cũ nhưng vẫn hiệu quả.
Giờ giấc trong ngày
Phần lớn gia đình thắp hương vào buổi sáng, thường trước khi đi làm. Lý do là buổi sáng có thời gian sửa soạn và phòng còn thoáng.
Không có khung giờ bắt buộc. Nhà đi làm cả ngày thì thắp lúc về, và điều đó không bị coi là sai lệ. Chi tiết về giờ giấc nằm ở bài thắp hương buổi tối có được không.
Nếu mùng một rơi vào ngày bận, nhiều nhà chuẩn bị từ tối hôm trước: rửa sẵn chén, mua sẵn hoa. Sáng hôm sau chỉ còn việc rót nước và thắp hương.
Ngoài phần lễ
Có vài việc không thuộc nghi lễ nhưng thường được làm vào ngày này, và chúng có lý do riêng.
Dọn lại một góc trong nhà, thường là chỗ đã bừa suốt tháng
Tưới cây, thay nước bình hoa ở phòng khách
Gọi điện hỏi thăm ông bà, bố mẹ
Ghi lại vài việc định làm trong tháng
Bốn việc này không có trong tập tục nào. Nhưng chúng đi cùng ý của ngày mùng một, và nhiều người thấy chúng có tác dụng hơn phần lớn điều kiêng.
Chỗ nên dừng lại
Quanh ngày mùng một có cả một lớp lời khuyên về chọn giờ theo tuổi, chọn màu áo theo mệnh, chọn món ăn để hợp hành. Những lời ấy đi quá xa so với tập tục.
Trong ghi chép về nếp thờ cúng của người Việt, mùng một là ngày lau ban thờ và thắp hương, không phải một bài toán về ngũ hành. Làm thêm cũng không sao, nhưng đừng coi đó là điều kiện để ngày đầu tháng có giá trị.
Việc đáng làm nhất vào mùng một là việc mất năm phút: thay nước, thắp một nén hương, rồi đứng lại một lát.
Câu hỏi thường gặp
Mùng một có bắt buộc làm mâm cỗ không?
Không. Phần lớn gia đình chỉ bày đĩa quả và bình hoa. Mâm cỗ thường dành cho mùng một Tết, ngày giỗ và rằm tháng Giêng, tháng Bảy.
Quên thắp hương mùng một thì làm sao?
Thắp vào hôm sau là được, không cần lễ xin lỗi. Nếp thờ cúng của người Việt không có nghi thức sửa sai cho việc bỏ lỡ một ngày rằm hay mùng một.
Đi chùa và cúng tại nhà, nên làm cái nào?
Tùy nếp. Nhiều nhà làm cả hai, nhiều nhà chỉ làm một. Hai việc này không thay thế nhau và cũng không xếp hạng hơn kém.
Ngày mùng một dương lịch có tính không?
Nếp thờ cúng tính theo âm lịch, nên mùng một ở đây là mùng một âm. Ngày đầu tháng dương lịch không gắn với tập tục nào trong thờ cúng.
Đọc thêm
Nhóm
Đăng
Hỏi Cương Duyên
Cần hỏi thêm về bài này hay về một mẫu cụ thể, gọi hotline 0968 505 268 hoặc nhắn qua Zalo, Facebook.
