Nậm rượu Bát Tràng, dáng men và lưu ý chọn mua
Nậm rượu là món trên ban thờ chỉ xuất hiện vào dịp lễ. Ngày thường nó đứng đó, rỗng, và nhiều nhà không biết mình có nên đổ rượu vào hay không.
Nậm rượu là bình sứ nhỏ cổ thắt, dùng đựng rượu cúng trong dịp giỗ và Tết. Ngày thường để rỗng và đậy nắp là bình thường. Cỡ quen dùng cho ban thờ gia đình cao khoảng mười lăm tới hai mươi phân, đi một chiếc hoặc một đôi.
Dáng nậm và vì sao cổ thắt
Nậm có dáng riêng dễ nhận: bụng phình, cổ thắt hẹp và dài, miệng nhỏ, thường có nắp.
Cổ thắt không phải để đẹp. Nó giảm diện tích tiếp xúc với không khí nên rượu đựng trong nậm lâu bay hơi hơn, và khi rót thì dòng rượu ra đều, không tràn.
Bụng phình cho dung tích trong khi vẫn giữ chiều cao vừa phải, hợp với mặt ban thờ vốn không cao. Đây là dáng đã được dùng rất lâu trong đồ đựng của người Việt, không riêng cho việc thờ.
Vai trò trên ban thờ
Nậm rượu thuộc nhóm dâng lễ, cùng nhóm với kỷ chén và bát sâm.
Trong lễ giỗ và lễ Tết, rượu được rót từ nậm ra các chén trên kỷ. Vì thế nậm và kỷ chén thường đi cùng nhau, và nên cùng dòng men.
Ngày thường, nậm để rỗng và đậy nắp. Không cần đổ rượu vào và để quanh năm, vì rượu để lâu trong bình kín sẽ bay hơi và để lại cặn dính khó rửa.
Nhà nào dùng một nậm thì đặt lệch một bên. Nhà dùng đôi thì đặt hai bên cân nhau, theo nguyên tắc đối xứng chung của mặt ban thờ.
Chọn cỡ và chọn men
Ban thờ | Chiều cao nậm | Số lượng |
|---|---|---|
Treo tường, căn hộ | 12 tới 15 phân, hoặc bỏ hẳn nếu mặt ban đã chật | Một chiếc |
Tủ đứng cỡ thường | 15 tới 20 phân | Một tới hai chiếc |
Nhà thờ họ, từ đường | 20 phân trở lên | Một đôi |
Về men, men lam và men rạn là hai dòng phổ biến nhất. Hoa văn thường là sen, cúc, rồng phượng hoặc chữ Hán, vẽ quanh phần bụng vì đó là mặt rộng nhất.
Nguyên tắc chọn: cùng dòng men với kỷ chén và với bát hương. Nậm là món nhỏ, nên nếu nó lệch men thì nhìn càng rõ.
Nhìn gì khi chọn mua
Nậm rượu có hai chỗ hay lỗi mà chỉ kiểm tại chỗ mới biết.
Nắp có khít không. Đậy vào, xoay thử. Nắp kênh hoặc lỏng là lỗi hay gặp vì nắp và thân nung riêng
Miệng có gờ men không. Rà ngón tay quanh miệng. Gờ men chảy làm rót bị nhỏ giọt xuống thân
Men trong lòng có đều không. Nhìn vào miệng dưới ánh sáng. Lòng sống men thì rượu ngấm vào cốt và để lại mùi
Đáy có cập kênh không. Đặt xuống mặt phẳng và ấn nhẹ hai bên
Các dấu hiệu chung để phân biệt hàng vẽ tay và hàng in decal nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.
Dùng và rửa
Phần này quyết định nậm dùng được bao lâu, vì rượu để lại cặn.
Sau mỗi lễ, đổ hết rượu thừa, tráng lòng bằng nước ấm rồi dốc ngược cho khô hẳn trước khi đậy nắp. Đậy nắp khi lòng còn ẩm là sinh mùi.
Với cặn bám lâu ngày, đổ nước ấm pha chút muối hạt vào, lắc rồi ngâm vài giờ. Cổ nậm hẹp nên không cọ được, và đó là lý do phải tráng ngay sau khi dùng.
Bên ngoài lau bằng khăn ẩm rồi lau khô. Không dùng chất tẩy mạnh, vì chúng làm mờ men theo thời gian.
Nậm rượu là món ít dùng nhất trên ban thờ, nhưng đúng vào những ngày cả họ có mặt thì nó lại là món được cầm lên.
Câu hỏi thường gặp
Ban thờ nhỏ có cần nậm rượu không?
Không bắt buộc. Ban thờ treo tường ở căn hộ thường bỏ món này. Nhiều nhà chỉ rót rượu thẳng vào chén trên kỷ khi có lễ.
Ngày thường có nên để rượu trong nậm không?
Không nên. Rượu để lâu trong bình kín bay hơi và để lại cặn dính, mà cổ nậm hẹp nên rất khó rửa. Để rỗng và đậy nắp là cách phần lớn nhà làm.
Dùng rượu gì để cúng?
Rượu trắng hoặc rượu nếp là hai loại quen dùng nhất. Không có quy định về nồng độ hay về nhãn, và rượu không cần loại đắt tiền.
Nậm rượu và bình rượu thường khác nhau thế nào?
Nậm có dáng riêng với cổ thắt hẹp và thường có nắp, dùng cho việc thờ. Bình rượu thường thì dáng đa dạng và dùng trong sinh hoạt.
