Những thứ cần chuẩn bị trước Tết âm lịch
Tết bắt đầu ở chỗ không ai để ý: một buổi chiều giữa tháng Chạp, khi có người trong nhà mở tủ tìm hộp đựng bát đĩa dùng dịp lễ và phát hiện một chiếc chén đã sứt.
Việc sắm Tết chia làm ba chặng: nửa cuối tháng Chạp rà soát và lên danh sách, quanh ngày 23 cúng ông Táo rồi dọn nhà, tuần cuối hoàn thiện ban thờ và mua đồ tươi. Chia theo chặng thì việc nào cũng đủ thời gian, không dồn vào hai ngày cuối.
Chặng một: rà soát và lên danh sách
Chặng này làm từ khoảng ngày 15 tới ngày 20 tháng Chạp, và phần lớn là việc nhìn chứ chưa phải việc mua.
Mở ban thờ ra xem từng món: bát hương có nứt chân không, chén nước có sứt miệng không, lọ hoa có rạn men không, đèn thờ còn sáng không. Đồ sứt mẻ trên ban thờ là thứ nên thay, và tháng Chạp là dịp quen để làm việc đó.
Ghi lại thành một danh sách rồi mới đi mua. Không có danh sách thì đi chợ Tết dễ mua thừa món này và quên món kia, nhất là những thứ nhỏ như bấc đèn, nến hay hương.
Chặng hai: cúng ông Táo và dọn nhà
Ngày 23 tháng Chạp là mốc rõ ràng nhất trong cả tháng, vì sau lễ ông Táo thì nhà cửa mới bắt đầu được dọn kỹ.
Trước ngày 23, sắm đồ cho lễ: cá chép, mũ áo hia giấy, hoa quả, bánh kẹo. Sau lễ thì dọn bếp và dọn dần các phòng. Nhiều nhà để phần lau dọn ban thờ vào sau cùng, khi mọi chỗ khác đã sạch.
Việc rút chân hương và lau bát hương thường làm trong chặng này. Cách làm và thời điểm hợp nằm ở bài nên lau dọn ban thờ vào ngày nào.
Lau ban thờ cho đúng
Đây là phần dễ làm hỏng đồ nhất trong cả đợt dọn Tết, nên vài điều đáng nhớ.
Việc | Cách làm |
|---|---|
Trước khi động vào | Thắp một nén hương thưa với gia tiên. Chuẩn bị một khay hoặc mâm sạch để đặt đồ tháo ra |
Khăn và nước | Khăn cotton mềm, sạch, không xù lông. Nước sạch hoặc nước ấm pha chút rượu trắng. Không dùng nước rửa chén hay chất tẩy |
Thứ tự | Tháo từ trên xuống, từ món nhỏ tới món lớn. Lau mặt ban thờ từ trong ra ngoài |
Đồ sứ | Lau bằng khăn ẩm rồi lau khô ngay. Nước đọng ở chân đế lâu ngày làm ố men |
Bát hương | Nhiều nhà giữ nguyên vị trí, chỉ rút bớt chân hương và lau ngoài. Đây là chỗ mỗi nhà một lệ |
Đồ thờ cũ nếu thay thì lau sạch, để khô, gói từng món bằng giấy mềm rồi cất nơi khô ráo. Không xếp chồng trực tiếp, vì men sứ cọ vào nhau sẽ xước.
Chặng ba: hoàn thiện ban thờ và mua đồ tươi
Từ ngày 26 tới ngày 29 tháng Chạp là chặng cuối, và điều chi phối chặng này là độ tươi của đồ.
Đồ khô và đồ sứ mua trước được, nhưng hoa và quả thì phải canh ngày. Hoa đào và hoa mai mua trước Tết khoảng mười tới mười lăm ngày để nụ kịp bung đúng dịp. Hoa cắm ban thờ thì mua sát hơn, khoảng ngày 28 hoặc 29.
Mâm ngũ quả bày vào ngày 29 hoặc 30, và nên chọn quả còn hơi cứng tay vì nó phải nằm trên ban thờ mấy ngày. Cách xếp nằm ở bài bày mâm ngũ quả ngày Tết.
Bếp và mâm cỗ
Phần này chia được thành đồ để lâu và đồ nấu sát ngày, và chia như vậy thì hai ngày cuối đỡ vất.
Mua sớm được: gạo nếp, đỗ xanh, măng khô, miến, mộc nhĩ, hạt tiêu, mứt, hạt dưa
Ngày 28 tới 29: lá dong, thịt gói bánh, giò chả, gà
Ngày 30: rau tươi, hành muối, đồ nấu cỗ tất niên
Bánh chưng gói ngày 28 hoặc 29, luộc qua đêm. Bánh để được khoảng năm tới bảy ngày ở nhiệt độ thường trong tiết trời miền Bắc, để tủ lạnh thì lâu hơn nhưng nếp bị cứng.
Hoa và cây trong nhà
Đào ở miền Bắc, mai ở miền Nam, đó là hai loài quen thuộc nhất. Chọn cành nhiều nụ hơn hoa, vì cành đã nở rộ lúc mua thì tới mùng hai là tàn.
Trên ban thờ thì cúc vàng là loài bền nhất, giữ được bảy tới mười ngày nếu thay nước. Ngoài ra còn lay ơn, huệ và thược dược, mỗi nhà một nếp. Danh sách đầy đủ nằm ở bài các loài hoa ngày Tết.
Sắm Tết không phải cuộc chạy đua để đủ món. Chia ra làm dần thì đến chiều ba mươi vẫn còn thời gian ngồi xuống, và đó mới là cái người ta nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Có nhất thiết phải thay bộ đồ thờ mới mỗi dịp Tết không?
Không. Chỉ thay khi có món sứt mẻ, rạn men hoặc đã quá cũ. Nhiều gia đình dùng một bộ đồ thờ nhiều năm, chỉ lau dọn kỹ mỗi cuối năm.
Đồ thờ cũ còn nguyên thì xử lý thế nào?
Lệ này khác nhau khá nhiều theo vùng. Có nơi gửi lên chùa, có nơi cất giữ trong nhà, có nơi thả xuống sông. Nên hỏi người lớn trong họ trước khi quyết.
Dọn nhà trước hay sau ngày 23 tháng Chạp?
Nhiều nhà dọn bếp sau khi tiễn ông Táo, vì trong lệ thì ông Táo coi việc bếp núc. Các phòng khác thì dọn lúc nào cũng được, không phải đợi.
Mua hoa đào sớm quá thì làm sao giữ cho nở đúng Tết?
Để cành ở chỗ mát và tránh gió nóng thì nụ chậm bung. Ngược lại, nếu nụ chậm quá thì thay nước ấm và để gần chỗ có nắng. Đây là cách nhiều nhà vẫn làm để chỉnh lại tốc độ nở.
