Rằm tháng Giêng 2026: mâm cúng và văn khấn

Dân gian có câu cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng. Câu ấy nói nhiều hơn về vị trí của ngày này trong năm hơn là về quy mô mâm cỗ.

Rằm tháng Giêng 2026 rơi vào thứ Ba ngày 3 tháng Ba dương lịch, tức ngày 15 tháng Giêng năm Bính Ngọ. Nhiều gia đình làm hai mâm: mâm chay hoặc hoa quả dâng Phật và thần linh, mâm mặn cúng gia tiên. Lễ thường làm ban ngày, và giờ Ngọ được chọn nhiều nhất.

Vì sao rằm tháng Giêng được coi trọng

Đây là rằm đầu tiên của năm, và là rằm đầu tiên sau Tết. Với nhiều gia đình, nó đánh dấu chỗ mấy ngày Tết khép lại hẳn và nhịp sống thường ngày trở lại.

Ngày này còn được gọi là Tết Nguyên tiêu, và trong Phật giáo là dịp lễ lớn, nhiều chùa tổ chức lễ cầu an đầu năm. Vì thế ở một số nhà, rằm tháng Giêng là dịp đi chùa nhiều hơn là dịp làm cỗ tại nhà.

Câu cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng vì vậy nên hiểu là: đây là ngày mà lời cầu cho cả năm được nói ra. Nó không có nghĩa các lễ khác kém quan trọng.

Mâm cúng gia tiên

Mâm mặn cho rằm tháng Giêng gần với mâm cỗ Tết, và nhiều nhà làm gọn hơn vì vừa qua mấy ngày cỗ bàn.

• Món chính: gà luộc nguyên con, thịt luộc hoặc giò, nem, xôi, bánh chưng còn lại từ Tết

• Canh: một bát, thường là canh măng, canh bóng, canh miến hoặc canh mọc

• Kèm theo: trầu cau, ba tới năm loại quả tươi, rượu trắng, chén nước

Số món thường để lẻ theo lệ chung của đồ cúng. Mâm không cần đủ mọi món trong danh sách, và một mâm bốn năm món làm tử tế vẫn hơn mâm chật mà nguội.

Mâm chay dâng Phật

Nhà có ban thờ Phật thì làm thêm một mâm chay, đặt ở ban thờ Phật, tách riêng khỏi mâm gia tiên.

Mâm này gọn: hương, hoa tươi, trà, ba tới năm loại quả, xôi và chè. Có nhà thêm bánh chưng chay. Điều cần giữ là không để đồ mặn lẫn sang mâm này.

Một số gia đình theo lệ riêng tránh vài loại quả trên mâm chay, chẳng hạn tránh quả có gai hoặc quả mùi nồng. Lệ này khác nhau theo vùng, nên theo cách nhà vẫn làm.

Giờ cúng

Rằm tháng Giêng là một trong số ít lễ mà giờ Ngọ, từ mười một giờ tới một giờ chiều, được chọn nhiều nhất.

Nếu bận hẳn thì cúng vào ngày 14 tháng Giêng cũng là cách nhiều nhà làm, và không bị coi là sai lệ.

Văn khấn gia tiên

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.

Con kính lạy Cao tằng tổ khảo, Cao tằng tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội họ nội họ ngoại.

Tín chủ chúng con là… ngụ tại…

Hôm nay là ngày rằm tháng Giêng, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kính dâng trước án.

Chúng con kính mời chư vị Tôn thần và các cụ tổ tiên nội ngoại giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Cúi xin phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con mạnh khỏe, gia đạo yên ấm, công việc hanh thông, mọi sự tốt lành.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Với ban thờ Phật, nhiều nhà chỉ thắp hương, dâng hoa quả và niệm danh hiệu Phật, không đọc bài khấn dài. Đây là cách làm phổ biến và đủ.

Vài điều nên giữ

• Lau ban thờ và thay nước trước khi bày lễ. Đây là việc mất năm phút nhưng thấy rõ nhất

• Đợi hết tuần hương mới hạ lễ, thường khoảng bốn mươi lăm phút tới một tiếng

• Hạ lễ xong thì cả nhà cùng ăn, đây là phần được coi là nhận lộc

• Hoa trên ban thờ giữ tiếp, chỉ thay khi bắt đầu héo

• Nhà không có ban thờ thì đi chùa, và điều này không bị coi là thiếu

Rằm tháng Giêng là lễ đầu tiên trong năm mà cả nhà làm sau khi đã trở lại nhịp thường ngày. Có lẽ vì vậy mà nó được nhắc nhiều đến thế.

Câu hỏi thường gặp

Cúng rằm tháng Giêng vào ngày 14 có được không?

Được, và khá nhiều nhà làm vậy khi ngày rằm rơi vào giữa tuần. Lệ chỉ nói nên làm trong hai ngày 14 và 15, không nên để muộn hơn.

Có bắt buộc làm cả mâm chay và mâm mặn không?

Không. Nhà chỉ có ban thờ gia tiên thì làm một mâm. Hai mâm chỉ đặt ra khi trong nhà có cả ban thờ Phật.

Có cần hóa vàng vào rằm tháng Giêng không?

Tùy nếp nhà. Nhiều gia đình không hóa vàng trong lễ này vì đã hóa vàng hồi mùng ba. Nhà có hóa thì làm sau khi hương tàn hẳn.

Có cần mời thầy cúng không?

Thông thường không. Đây là lễ trong nhà, gia chủ tự làm, và bài khấn cũng ngắn. Việc mời thầy chỉ đặt ra với những lễ lớn hơn như bốc bát hương hay nhập trạch.

Đọc thêm

• Lễ hóa vàng khép lại mấy ngày Tết

• Mùng một đầu tháng nên làm gì

• Những điều kiêng kỵ khi thắp hương