Xem gốm sứ nghệ thuật ở Hà Nội
Gốm nghệ thuật khác gốm gia dụng ở chỗ nó không giải một bài toán sử dụng nào. Vì thế cách xem nó cũng khác, và phần lớn người mua không được ai chỉ cho cách xem.
Xem gốm sứ nghệ thuật nên làm bốn việc: nhìn dáng từ xa, nhìn nét vẽ ở gần, nhìn men dưới hai nguồn sáng, và lật đáy. Bốn việc ấy cho biết gần hết những gì đọc được trên một món đồ mà không cần hỏi ai.
Nhìn dáng từ xa
Đây là việc đầu tiên và cũng là việc hay bị bỏ qua nhất, vì người ta thường lao ngay vào nhìn hoa văn.
Lùi ra ba mét. Nhìn đường viền ngoài của món đồ: chỗ phình, chỗ thắt, tỷ lệ giữa cổ và thân, tỷ lệ giữa thân và chân.
Dáng là phần quyết định món đồ đứng được trong một căn phòng hay không. Hoa văn đẹp trên một dáng lệch thì cũng không cứu được.
Xoay món đồ và nhìn từ vài phía. Đồ chuốt tay có thể lệch nhẹ, đó là chuyện thường, nhưng lệch tới mức nhìn ra từ ba mét thì là lỗi.
Nhìn nét vẽ ở gần
Đây là chỗ phân biệt đồ vẽ tay với đồ in, và cũng là chỗ thấy được tay nghề người vẽ.
Nét bút thật có độ dày mỏng thay đổi. Chỗ người vẽ đặt bút xuống đậm hơn, chỗ nhấc bút lên nhạt dần. Một cánh sen vẽ tay có đoạn màu đọng thành vệt sẫm, đoạn khác mỏng gần như trong.
Hình in thì đều: viền nét dày như nhau suốt chiều dài, màu phủ kín không đậm nhạt. Nhìn nghiêng dưới ánh sáng, mép hình in đôi khi hiện một đường viền mảnh.
Phép thử chắc nhất là so hai chiếc cùng mẫu. Hai bản vẽ tay không bao giờ trùng khít, hai bản in thì chồng lên nhau vừa khớp.
Với kỹ thuật tạo khối nổi thì nhìn thêm độ cao của khối và cách nó bắt sáng. Ở Cương Duyên, ba kỹ thuật vẽ tay đặc trưng là bóp nét nổi, vẽ nến, và tạo khối nổi bằng vật liệu cùng bút lông.
Nhìn men dưới hai nguồn sáng
Men không có một màu cố định, và mức đổi theo ánh sáng lớn hơn nhiều người tưởng.
Nguồn sáng | Men lam | Men rạn |
|---|---|---|
Đèn trắng cửa hàng | Nổi lên, sắc hơn | Vân mờ nếu chiếu thẳng |
Đèn vàng phòng khách | Trầm hẳn xuống | Ấm hơn, vân vẫn cần chiếu chếch |
Ánh sáng ban ngày | Gần nhất với màu thật | Vân hiện rõ nhất |
Vì thế nên đưa món đồ ra gần cửa sổ rồi vào chỗ đèn, và xem cả hai. Phòng nhà mình thuộc kiểu nào thì lấy kiểu đó làm chuẩn.
Cùng gọi là men lam mà sắc lại khác nhau giữa các dòng. Lam Huế và Tam Lam là hai trong số các tên men của Cương Duyên, mỗi tên ứng với một sắc lam riêng. Khi so hai món, so trong cùng một nguồn sáng.
Lật đáy
Đáy là chỗ ít được lật lên nhất nhưng nói nhiều nhất về cách món đồ được làm.
Cốt sứ trắng mịn, không lẫn hạt đen hay rỗ
Vành chân để mộc là đúng, vì men ở đó làm sản phẩm dính vào bệ lò
Vết dao gọt tay ở vành chân là dấu của đồ làm tay
Men đọng dày hơn gần chân là bình thường, do men chảy trong lò
Nhỏ một giọt nước lên vành mộc: xương sứ gần như không thấm, xương gốm hút vào
Cách kiểm tra đầy đủ nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.
Nơi xem ở Hà Nội
Cương Duyên có điểm trưng bày ở tầng 3, số 88 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, Hà Nội, thuận cho người ở nội thành.
Ở Bát Tràng có Nhà Cây Đông Sơn tại K28-29-30, Khu Công nghiệp Bát Tràng, xã Bát Tràng. Xưởng nằm trong cụm làng nghề tập trung, cách đó khoảng hai trăm mét.
Món lớn thì nên ra Bát Tràng, vì đó là nơi bày được cả lộc bình cao và thống. Lộc bình lớn trên một mét hai ở đây ra khoảng hai mươi chiếc mỗi tháng, còn thống và đỉnh khoảng sáu chiếc.
Chi tiết hai nơi và nên đi nơi nào nằm ở bài showroom gốm sứ Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Chấm li ti trên men có phải hàng lỗi không?
Bọt khí thoát ra trong lúc nung để lại dấu nhỏ là chuyện thường của men làm tay. Lỗi là chỗ men thiếu hẳn, vết nứt, hoặc vết lõm sâu.
Hai chiếc cùng mẫu khác màu nhau có sao không?
Do vị trí trong lò, và với đồ làm tay thì chênh nhẹ là bình thường. Nếu mua bộ nhiều món thì nên so trong cùng một nguồn sáng trước khi lấy.
Nên xem bao lâu trước khi quyết?
Với món lớn thì nên xem ít nhất hai lần, ở hai thời điểm khác nhau trong ngày. Ánh sáng đổi và cảm nhận cũng đổi theo.
Có cần biết trước về gốm mới xem được không?
Không. Bốn việc trong bài này đều làm được mà không cần kiến thức trước, và chúng cho biết gần hết những gì đọc được trên món đồ.
