Bộ bát đĩa mua về xong thường thừa một nửa và thiếu một nửa. Thừa đĩa cá nhân, thiếu đĩa đựng nước chấm.

Chọn bộ bát đĩa cho gia đình Việt là bài toán đếm trước rồi mới chọn. Đếm số người ăn thường xuyên, đếm số món mỗi bữa, đếm bao lâu có khách một lần. Ba con số đó quyết định bộ đồ, còn chất liệu và hoa văn là việc đến sau.

Bộ bán sẵn không khớp cách ăn Việt

Phần lớn bộ bát đĩa bán theo set được thiết kế theo bữa Âu: mỗi người một đĩa lớn, một đĩa nhỏ, một bát súp. Bữa cơm Việt chạy ngược lại.

Bữa cơm Việt là bữa chung mâm. Món đặt giữa, mọi người gắp chung, mỗi người chỉ cần một bát cơm và một đôi đũa. Nghĩa là cần nhiều đĩa chung và ít đĩa cá nhân.

Vì thế cách mua hiệu quả là lấy phần bát cơm theo set, rồi mua rời đĩa chung và đĩa nước chấm cho đủ.

Đếm bao nhiêu là đủ

Nguyên tắc chung: lấy số người rồi nhân đôi cho bát cơm. Phần dôi ra không phải để dự phòng khách, mà để có bát sạch khi chưa kịp rửa.

Nhà hay có khách thì mua thêm một bộ nhỏ cùng dòng men, cất riêng. Đỡ hơn là mua hẳn bộ lớn rồi dùng không hết.

Chất liệu

Ba chất liệu thường gặp, và chúng khác nhau ở cách chịu nhiệt.

Sứ. Nung nhiệt độ cao, xương đặc trắng, gõ nghe tiếng trong. Chịu được nước sôi, vào được lò vi sóng nếu men trơn. Đây là lựa chọn chính cho bữa cơm hằng ngày.

Gốm. Nung thấp hơn, xương dày và xốp hơn, giữ nhiệt lâu. Hợp với tô canh và niêu kho, kém hợp với đĩa mỏng.

Melamine. Nhẹ, không vỡ, nhưng không chịu được nhiệt cao. Hợp với trẻ nhỏ và bữa ngoài trời. Chi tiết ở bài bát đĩa sứ hay melamine.

Kiểm tra khi mua

• Lật đáy xem xương sứ. Trắng mịn, không lẫn hạt đen hay rỗ

• Gõ nhẹ bằng đốt ngón tay. Tiếng trong và ngân là sứ nung đủ nhiệt

• Đặt xuống mặt phẳng, ấn từng mép xem có cập kênh

• Chồng hai chiếc cùng loại, xem có khít không

• Rà tay quanh vành, tìm gờ men cộm hoặc chỗ men thiếu

• Rà tay ngang hoa văn. Phẳng lì là vẽ dưới men, hơi gợn là vẽ trên men

Điều cuối quan trọng với đồ dùng hằng ngày. Vẽ dưới men được lớp men phủ kín nên không mòn và vào được máy rửa bát. Cách kiểm tra kỹ hơn nằm ở bài chọn mua gốm sứ thủ công.

Hoa văn và màu

Đồ ăn có một ràng buộc riêng: nó phải làm nền cho thức ăn chứ không tranh với thức ăn.

Lòng đĩa nên trơn, hoa văn dồn ra vành. Đĩa vẽ kín lòng làm món ăn nhìn rối, nhất là món nhiều màu.

Men trắng ngà an toàn hơn trắng tinh, vì trắng tinh làm rau và thịt nhìn nhợt. Men lam hợp món Việt vì nó đối lập với sắc vàng nâu của phần lớn món kho và món rán.

Về màu bàn ăn: bàn gỗ sẫm thì chọn đồ sáng, bàn mặt đá sáng thì chọn đồ có màu. Chọn cùng tông với mặt bàn thì bộ đồ biến mất.

Mua một lần hay mua dần

Cách thực tế nhất là mua đủ phần cốt lõi ngay từ đầu, rồi bổ sung dần.

Phần cốt lõi gồm bát cơm, ba tới bốn đĩa chung và một tô canh. Chừng đó dùng được ngay cho bữa thường.

Phần bổ sung gồm đĩa nước chấm, bát chiết yêu, đĩa lớn cho ngày giỗ Tết. Mua thêm khi thấy thiếu thật, chứ không mua trước.

Một điều nên hỏi trước khi mua: mẫu này còn bán lâu không. Bộ đồ nào cũng vỡ dần, và bù được đúng mẫu thì bộ đồ giữ được nhiều năm.

Bộ bát đĩa đúng là bộ mà người dọn cơm không phải nghĩ. Đủ món, đủ số, và chiếc vỡ thì mua bù được.

Câu hỏi thường gặp

Bát đĩa Bát Tràng có an toàn với thức ăn không?

Sứ nung nhiệt độ cao, men chín thành lớp thuỷ tinh trơ thì an toàn. Rủi ro nằm ở đồ nung thấp hoặc màu vẽ trên men không đạt chuẩn. Chọn nơi bán có công bố hợp quy là cách chắc nhất.

Bộ bát đĩa bao lâu nên thay?

Đồ sứ không có hạn dùng. Chỉ bỏ chiếc nào nứt men, sứt mép, hoặc xước sâu trong lòng, vì ba trường hợp đó giữ lại cặn thức ăn.

Mua bộ đắt tiền có đáng không?

Với đồ dùng hằng ngày thì chênh lệch chủ yếu nằm ở hoa văn chứ không ở độ bền. Nếu ưu tiên độ bền, tiền nên dồn vào sứ nung đủ nhiệt và men trơn.

Có nên mua bộ đồ khác cho ngày giỗ Tết không?

Nhiều nhà làm vậy và có lý do rõ: những bữa đó cần nhiều đĩa hơn hẳn. Nếu mua thì chọn cùng dòng men với bộ hằng ngày để dùng lẫn được.

Đọc thêm

• Đồ sứ Bát Tràng cho bàn ăn

• Bát đĩa dùng được cho lò vi sóng

• Giữ đồ gốm sứ bền đẹp